TRANG PHIẾM LUẬN

TẢN MẠN VỀ CHIẾC ÁO

         Ai cũng biết cái áo là vật để che thân . Không biết nó xuất hiện từ lúc  nào , nhưng kể từ khi con người biết tìm cái gì đó để che thân thì nó ra đời . Đầu tiên nó '' nghèo '' lắm , chỉ tạm bợ ít oi để che phần nhạy cảm cuả phụ nữ , (đàn ông thì không cần thiết lắm ), rồi từ từ theo thời gian văn minh tiến hóa , vật chất đầy đủ hơn nó cũng biến thể thành nhiều kiểu cách thời trang khéo léo, hấp dẫn ,sang trọng như bây giờ. Mà thật ra để che thân thì phải xài luôn cả cái quần cho đủ bộ , vậy mà cái áo lại được nói đến nhiều hơn ở trong văn chương, âm nhạc , hội họa mới là kỳ và thú vị.

            Hình ảnh cái áo lưu lại trong văn chương Việt Nam ta thì nhiều lắm , đầu tiên xin điểm qua chiếc áo đã đi vào ca dao , rồi đựoc cải biên thành điệụ hát . Cái áo huê tình thật dễ thương nó như thế này :

''Thương (yêu ) nhau cởi áo cho nhau

.Về nhà dối mẹ (mẹ hỏi ) qua cầu gió bay ''

Thử ''tán '' rộng ra một chút cho vui nhé: cái áo ở đây chắc  là áo của người nam (chàng trai) tặng cho người nữ (cô gái ) và nó xuất thân từ ngày  xa xưa  lắm,lúc xã hội còn nghèo , chưa có vải màu , vải hoa và may nhiều kiểu cách , đơn giản nó là một cái áo ''bà ba'' màu gì đó (trắng , đen , chàm , nâu chẳng hạn ) mà cả nam và nữ đều có thể mặc được , chỉ là kiểu may , kích thước hơi sai xích một ít thôi. Người con trai không có '' của làm tin'' nên đã cởi chiếc áo đang mặc tặng cho người mình thương yêu , chàng bèn để mình trần về nhà và nói dối với mẹ là '' qua cầu , gió bay''. Đương nhiên là chàng nói dối khó ai tin , bởi áo mặc phải cài khuy nút, gió làm sao mà bay được! . Ta cũng có thể tưởng tượng thêm vài hình ảnh thơ mộng khác là họ đứng ở bờ sông (hay con rạch ) , sau phút tâm tình, chàng can đảm và chắc nịch với mối tình muốn bày tỏ cùng nàng nên dù chỉ có chiếc áo tùy thân đang mặc cũng cởi phắt ra trao tuốt cho nàng . Chàng qua cầu về nhà , nàng cũng trở về (không biết có cùng qua cầu chung một đoạn đường nữa hay không ) , chàng thì  đã có sẵn cách nói dối (khó tin !) , còn nàng ? Thương quá đi , phận nữ nhi thời đó  làm sao dám công khai mặc áo cuả chàng hoặc đi khoe áo , chắc là chiếc áo đó sẽ được đem cất kỹ (và len lén ngửi mùi chàng !) . Rồi họ có thành đôi không , dù chưa chắc chắn nhưng mối tình '' trao áo '' thì thật là đẹp , đơn giản , thực tế , chất phát , chân tình .!

Còn thêm chàng trai quê khác, có chiếc áo (giả vờ hay cố ý ) bỏ quên để ướm thử cô nàng:

" Hôm qua tát nước đầu đình

Bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen''( ôi ! cành sen nó mỏng manh mềm mại thế kia , làm sao mà chàng máng áo lên được , chẳng qua là mượn cớ để hỏi chuyện thôi mà )

- "Em được thì cho anh xin " (nếu em đã có người rồi )

"Hay là em để làm tin trong nhà " (ướm hỏi trao tình )

" Áo anh sứt chỉ đường tà (ồ , thì ra chỉ là một chiếc áo rách !)

Vợ anh chưa có , mẹ già chưa khâu ( vì hoàn cảnh ....)

Áo anh sứt chỉ đã lâu

Nay mượn cô ấy về khâu cho cùng ( cô ấy =đằng ấy tiếng gọi thân mật  )

Khâu rồi anh sẽ trả công

Ít nữa lấy chồng anh sẽ giúp cho

Giúp cho một thúng xôi vò, (kể một lô lễ vật mà ai cũng hiểu là để rước nàng về dinh )

Một con lợn béo, một vò rượu tăm.

Giúp em đôi chiếu em nằm,

Đôi chăn em đắp, đôi chằm em đeo.

Giúp em quan tám tiền cheo,

Quan năm tiền cưới, lại đèo buồng cau.   ''

Mối tình '' ướm áo '' này cũng đẹp lắm , đơn giản , không kiểu cách màu mè tán tỉnh lơ mơ mà đi ngay vào thực tế , chân chất hiền hòa như tình cảm đôi bên ( nếu áo có thật và nàng trả áo thì thôi có gì để nói , nhưng chắc là  đoán biết nàng không  có áo để trả  nên chàng mới can đảm tỏ( rõ ) tình mình như thế! Chân quê , khôn khéo quá ! Tình tứ quá !

Đó là hai chiếc áo cuả người bình dân mộc mạc trong văn chương truyền khẩu , còn thi sĩ '' tình yêu'' Nguyên Sa thì :

''Nắng SaiGon anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo luạ Hà Đông''

Một chiếc áo lụa tình cờ của ai đó đang mặc trên hè phố đã làm chàng thi sĩ đọng lòng khi nhớ về tà áo thời quá khứ của quê hương xa cách để rồi :

''Anh vẫn yêu tà áo ấy vô cùng ( cuả người yêu cũ )

Thơ anh vẫn còn  nguyên  lụa trắng '' (đẹp lưu luyến đến thẫn thờ !)

Tà áo cũng được chàng thi sĩ nhuộm thêm màu sắc  rất đẹp và so sánh với hoa , với lá :

''Áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc

Áo nàng xanh anh mến lá sân trường '' (nàng ở đây hẳn là cô giáo hay sinh viên trường đại học mới mặc áo (dài ) màu chứ không phải tà áo trắng nữ sinh , tà áo màu rất đẹp  của thơ tình lảng mạn đầy thi vị )...

Chiếc áo ‘’ tiểu thư’’ đã mê hoặc bao anh học trò cũng đã từng nổi danh qua thơ Huy Cận 
"Một hôm trận gió tình yêu lại,
Đứng ngẩn trông vời áo tiểu thư"

Hay nhà thơ hiện đại Phạm Thiên Thư với màu áo tím lãng mạn:
"Áo em vạt tím ngàn sim
Nửa nao nức gọi, nửa im lặng chờ..''

À quên , tôi cũng phải nói thêm  tà áo trong ca từ đẹp lãng mạn đã làm say đắm nhiều người cuả  nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nữa chứ :

''Gọi nắng

Trên vai em gầy đường xa áo bay...''

....

''Áo xưa dù nhàu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau.''

...

''Aó em bây giờ mờ xa nẻo mây

Gọi tên em mãi suốt cơn mê này ''

Hay chiếc áo (đúng hơn là một bộ đồ) của cô giáo tên Lan , vợ bé  thầy giáo Hương  ,sau là ông cò quận 8(thời đó đô thành SG mới có 7 quận ) trong tuồng cải lương'' Tuyệt Tình Ca'' đã từng lấy nước mắt nhiều người trước năm 75 ở miền Nam : bộ đồ mà bà giáo chung tình đã cất giữ suốt 18 năm dài  khi chồng bỏ đi về với vợ lớn , cho tới khi đôi mắt đã mờ không còn trông thấy được , chỉ để ngửi hơi hám của cố nhân !Và chính mùi hơi thân thiết đó  (cuả bộ áo ) đã in sâu vào tâm khảm người vợ có thân phận đáng thương để rồi  trong lần gặp lại sau thời gian dài đằng đẵng cách xa , tuy không nhận ra giọng nói , mà đã nhận được hơi người !

 Và còn , còn rất nhiều nữa ,ta cũng đã bắt gặp biết bao tà áo khác xinh đẹp rộn ràng , dịu dàng đầy sắc màu  mộng mơ ,  yêu kiều , mến thương  ở nhiều bài khác trong thơ và nhạc, nghĩa là Áo cũng là đề tài trong các đề tài thu hút sự sáng tác của thi , nhạc sĩ    ...

Nhã My tui , làm thơ (dở ẹt ) chỉ để mua vui , thật không dám phạm thượng và khoe khoang những ''chiếc áo'' trong nhiều bài thơ  của mình  bên cạnh tiền nhân lỗi lạc , nhưng cũng có ''tà áo trắng '' của cô học trò ngây ngơ , đỏng đảnh :

"Ngày lại ngày trôi qua

Em khoe tà áo mỏng

Trắng cả trời ban trưa

Gió lùa trêu khóm lá

Anh nghe hồn đong đưa..."

Cái tà áo mỏng tí ti này (làm từ năm 19 tuổi ) đã hân hạnh được thi sĩ tiền bối Nguyễn Khôi và  nhà văn Lê Ngọc Trác đã nhắc tới ! ( ôi thật là cảm kích !)

Và có cái áo nữa của tui  (làm  năm 2011 lấy ý từ câu ca dao '' cởi áo cho nhau " thì nó không có gói bọc được  tình yêu trọn vẹn mà  '' ngậm ngùi'' như thế này:

"Ngậm ngùi khúc vọng cổ xưa

Bên bờ lau lách gió đưa cung sầu

Tiếng thương tí tách giọt ngâu

Tiếng buồn chợt nhớ '' qua cầu gió bay''

Dối cha giấu mẹ bao ngày

Ngậm ngùi

Tiếc áo

Đã bay theo người !"

 (Áo này là áo mua hoặc may để tặng và người ở đây là nam hay nữ gì cũng được hii bởi vì  là thơ , là sản phẩm cuả trí , tình trong tưởng tượng !)

           Chúng ta đã điểm qua những chiếc áo trong tình cảm thơ văn (tưởng tượng) , còn chiếc áo trong thực tế đời sống ? Tôi  dám chắc là không có ai trong chúng ta trong đời mà chưa có lần nào được nhận áo hay tặng áo. Hồi nhỏ , lúc còn nghèo , trẻ con ắt đứa nào cũng mong tết đến để được bố mẹ may cho áo mới , áo đẹp để mặc đi chơi , đi khoe . Lên thời trung học , mấy cô bé nữ sinh đố đứa nào khỏi suýt xoa , vui mừng hoặc đôi chút ngỡ ngàng khi (lần đầu tiên soi gương ) được mặc chiếc áo dài màu trắng tinh khôi mà mẹ  , chị đã sắm cho. Rồi thời '' bao cấp '' chắc cũng có nhiều người rưng rưng cảm động khi nhận được chiếc áo cũ hay thầy,cô giáo (nghèo ) cảm động khi nhận được xấp vải  (mà học trò nhiều đứa đã hùn tiền mua tặng để biết ơn thầy cô trong ngày lễ  Nhà Giáo ) để may chiếc áo mới mặc cho lịch sự , tươm tất hơn.

Tôi thật sự không muốn nói chuyện buồn khi thình lình người vợ  nhận chiếc áo tang của chồng  trong thời chiến tranh hay khi gia đình có người thân quá cố nhưng làm sao mà tránh được những chiếc áo tang thương đó .

Riêng cá nhân tôi , tuổi nhỏ và lớn lên trong đầy đủ ,vậy mà cũng vô cùng mừng vui , cảm động khi lưu lạc xứ người , nhận được những chiếc áo cũ phân phát từ trung tâm từ thiện .Những chiếc áo không đẹp lắm , không khít khao vừa vặn nhưng nó thật là quí ở thời điểm cần thiết , để tiết kiệm tiền mua sắm và hạnh phúc hơn khi nhận được tấm lòng từ những con người xa lạ.

Rồi qua thời gian làm việc , kiếm tiền và sinh sống trong xã hội thực dụng và đầy đủ vật chất , nói không ngoa, mỗi người phụ nữ ở đây ít nhứt cũng đã sắm từ vài chục tới vài trăm cái áo (không phải những thương hiệu  với giá khủng tiền )Áo (quần ) thì phải mặc theo thời tiết từng mùa ,hè qua , đông đến , cứ lần lượt đem cất vì không mặc được. Cứ bảo để sang năm đem ra mặc lại , rồi thì tới mùa năm khác lại ''sale off'' , lại mua sắm cái mới ! Những chiếc áo cũ không xài tới , mang về quê nhà tặng thì sợ bị bắt lỗi là cho đồ cũ (mà hàng mới mua tặng cũng không đắc bao nhiêu ), bán (ga-ra sale ) cũng chỉ mua được vài món đồ ăn, thôi thì theo dòng đời luân chuyển , kẻ có , người không cứ mang tặng hết cho cơ sở từ thiện . Những chiếc áo này ( không mới tinh nhưng cũ thì không cũ lắm) sẽ được bay đi tận những nơi xa xôi , nghèo khó mà người cho và người nhận hoàn toàn xa lạ . Thương lắm thay những tấm lòng của những người làm thiện nguyện ,âm thầm nối kết , chia xẻ những tình người !

NHÃ MY

(mùa đông 2017 )

CHUYỆN TẶNG QUÀ

       Qùa tặng xưa nay vẫn là rất quý vì mang nhiều ý nghỉa cao đẹp, nó biểu lộ tình cảm của người biếu và người nhận . Quà tặng thực tế đôi khi là hiện kim , hiện vật, quà tặng tinh thần đôi khi chỉ là quà văn nghệ như lời nói tâm tình, làm thơ, làm clip gửi tặng người mình ái mộ .
Người tặng nếu có tâm ý và tế nhị thì thường chịu khó tìm những món quà tặng hợp ý cho người nhận , người nhận cũng vậy khi nhận được những món quà như vậy thì chắc chắn sẽ vô cùng vui vẻ , cảm động.

Nhưng , đôi khi cũng có những chuyện ''cười ra nước mắt'' khi gặp cảnh trớ trêu do người tặng vô ý thức chỉ làm chiếu lệ cho có tiếng chẳng hạn như các ông bà lớn tặng vớ cho thương bình cụt giò, tặng tranh cho người mù , hay tặng những món đồ ăn thiu ối mà người nhận (nghèo ) nhưng phải liệng bỏ vì không ăn được (thay vì tặng tiền vừa đơn giản vừa thực tế còn hơn phải vận chuyển món ăn quà bánh tới nơi đã bị hư do đường xa trời nắng !)
         Mình sống ở một xã hội vô cùng thực tế, thực dụng nên mọi cư xử cũng theo thời , theo tạp quán xã hội mà đôi khi không cần theo hình thức (giả vờ kiểu ''tế nhị '' hiểu sai nghĩa !).
Đã quen với những kỳ lễ lộc lớn ở đây như Thanksgiving, Christmas, sinh nhựt...hay những kỳ ăn tiệc ở nơi làm việc thì những món quà trao tặng thường được hội ý trước với người nhận để tránh cảnh mua quà lảng phí mà người nhận không cần thiết...Thường thì người tặng hay mua tặng những cái ''cạt '' có trị giá nào đó ở các cửa hàng , hay quán ăn , caphê ...nguời nhận tới đó đổi lấy món mà họ thích , quà mua sẳn thì để sẳn hóa đơn , nếu người nhận không thích thì mang ra đổi món khác hoặc trả lại lấy tiền...
Chuyện này chắc có nhiều người thấy kỳ kỳ không ''tế nhị'' cho lắm nhưng rồi lâu ngày thành lệ sẽ thấy vui vẻ , thoải mái vì không bị bắt buộc phải nhận những món mà mình không xài hoặc không thích .Mình cũng vậy , thường thì những chuyến về thăm nhà hoặc trở qua vẫn thường hay hỏi bà con , bạn bè thân quen cần loại quà gì mới đi mua . Lúc đầu chắc cũng có người khó chịu cho là mình không lịch sự tế nhị nhưng rồi quen, về sau ai cũng thật tình vui vẻ không e ngại nữa !
Nói về chuyện ''tế nhị'' cũng thấy cũng có đôi khi màu mè giả tạo. Số là có mấy lần về VN mang quà qua ,người nhận ngoài mặt thì tỏ ra vui vẻ cảm ơn nhưng vừa quay lưng đi đã liệng bỏ vô thùng rác (vì chê không vệ sinh ) , lại có chuyện người gởi vì tình cảm cất công nhờ người quen mang quà về cho bạn bè ở quê nhà nhưng khi gọi (nhiều lần ) không ai tới nhận (ý chừng làm chảnh chê quà không xứng đáng !) Đương nhiên là gặp trường hợp này người tặng cũng buồn lắm và sau đó kinh nghiệm thì không cần tặng quà nữa để tránh cho cả 2 bên khỏi khó xử !
Đó là nói chuyện những món quà thực tế , còn về quà tinh thần cũng vậy. Thời gian sau này khi mạng ảo nở rộ người người thích vào net '' tặng quà '' nên cũng có những chuyện ''tréo cẳng ngỗng'' hoặc bị ''fan cuồng'' làm phiền tùm lum ! Hồi ờ yahoo nói thiệt tình mình cũng là ''nạn nhân'' khi ''được'' ông thi sĩ nào đó cứ mang thơ liệng vô blog hoặc là nhận được ôi vô số bài thơ tặng mà tác giả đôi khi có 1 người nhưng mang cả đống nick giả gửi còm ẩn vào blog .Có lần nhận được bài thơ khá hay trong còm ẩn nhưng viết mấy câu trả lời là ''bài này hay sao không để công khai cho nhiều người đọc ?'' thì phía bên kia trả lời '' thơ anh là trân châu bảo ngọc chỉ dành riêng tặng cho em ! '' Mô phật ! không biết cái người dư thì giờ đó đã cất công gửi và viết bao nhiêu cái còm rác cho bao nhiêu người như vậy ?
Lại gặp trường hợp có nhiều bài post vô trang nhà của họ rồi gửi nhắn tin ''bài này làm riêng cho SL !'', nhiều lần như vậy mình cũng không kiên nhẫn lịch sự nữa mà trả lời là ''Thơ tặng SL thì SL rất trân trọng và cảm ơn nhưng nếu người tặng thật sự có lòng thì yêu cầu đề rõ ràng và đem vô blog của mình'' thế là họ tự động biến mất !
Cũng có nhiều tác giả than phiền là sách in ra gửi tặng với cả tấm lòng nhưng sau đó thấy ở nơi bán sách cũ hoặc dùng làm giấy gói hàng ! nên mình có kinh nghiệm là không tặng sách lung tung mà chỉ tặng theo yêu cầu của bạn bè muốn đọc .
Lại có trường hợp bẽ bàng hơn có người cất công làm những món quà văn nghệ mà phải mất rất nhiều thì giờ và công sức nhưng khi gửi qua cho người mình muốn tỏ lòng ái mộ với những lời kèm theo vô cùng thê thiết ...'' là tâm ý , tấm lòng cùa em (anh)... mong anh (em) nhận lấy ...'' rồi yêu cầu phổ biến cho nhiều người ,nhưng người nhận rất thờ ơ cực chẳng đã phải miễn cưỡng nhận rồi im re hoặc forward cái ''tâm tình '' đó cho người khác biết để tỏ lòng trong sạch và bảo vệ hạnh phúc , tình cảm thực tế của mình ...
Kinh nghiệm thì khi thấy người ta thờ ơ là hiểu và đừng nên tốn thì giờ nữa !
         NM tui may mắn gặp các anh chị , bạn bè , người thân trong gia đình đều là người tốt, rất ngay thẳng , thực tế và chân tình nên rất hạnh phúc trong đời sống thật và văn nghệ ! NM vô cùng cảm động khi nhận được nhiều quà tặng quí báu , những món quà này là nguồn tình cảm nuôi dưỡng những chân tình mà ai cũng trân trọng , ước ao ! Cảm ơn đời , cảm ơn người !
NMSL

MỘNG VÀ THỰC

           Giấc nam kha khéo bất bình.
           Bừng con mắt dậy thấy mình tay không
                                    (Cung oán ngâm khúc )

Nam Kha ký thuật của Lý Công Tá đời Đường kể truyện Thuần Vu Phần nằm mộng thấy chàng đến nước Hòe An,Thuần được vua Hòe An cho vào bái yết.Thấy Thuần tướng mạo khôi ngô nên gả con gái cho ,phong làm phò mã và đưa ra quận Nam Kha làm quan thái thú, cai trị cả một vùng to lớn.Đương lúc vợ chồng Thuần sống một cuộc sống vương giả cực kỳ sung sướng thì bổng giặc đến vây quận Nam Kha.Thuần đem quân chống cự nhưng thế giặc quá mạnh Thuần thua chạy. Giặc vây thành đánh phá ,công chúa vợ Thuần chết trong đám loạn quân.Thuần Vu Phần đem tàn quân về kinh đô tâu lại vua cha .Nhà vua nghi kỵ Thuần đầu hang giặc nên tước hết phẩm hàm đuổi làm thường dân.Thuần oan ức tủi nhục khóc bi thương.Vừa lúc ấy thì Thuần thấy mình tỉnh dậy nằm dưới góc hòe ,trên đầu một cành cây hòe chỉa về hướng Nam,bên cạnh có một ổ kiến lớn ,bầy kiến leo lên hàng lũ trên cây hòe. Giấc mộng nam kha hay giấc hòe là  điển tích được dùng nhiều trong văn chương cổ hàm ý chỉ rằng sự vinh hoa ,phú quí ở trên đời chẳng khác nào như một giấc mộng. Mộng ,mơ,hay chiêm bao ai cũng biết rằng là chuyện không có thực, không thể nào xảy ra được trong thực tế đời sống của con người Có những giấc mộng vô cùng đẹp đẻ,rất vui,rất hạnh phúc mà khi tỉnh lại đã khiến ta nuối tiếc muốn...tiếp tục ...nằm mộng nữa (nhưng mộng đã không trở lại giống y như cũ) .Cũng có những cơn ác mộng khiến ta sau khi tỉnh lại phải sợ hải, kinh khiếp và mong muốn nó đừng bao giờ xảy ra trong đời thật (hoặc thấy trở lại dù trong mộng). Giấc mộng của Thuần Vu Phần xét theo kiểu ...tiếu lâm là một giấc mộng tiền kiết hậu hung ,có đẹp ,có xấu ,có hân hoan,có tủi nhục là một giấc mộng tổng hợp có thể xảy ra (giống như)trong cuộc sống..’’ lên voi xuống chó” của  một đời người.Nó kết cục có hậu ,khác với những giấc mộng “nửa vời” thường là kết thúc lúc đang đẹp để có nhiều luyến tiếc mà ...kể lại. Quả cũng ... may cho họ Thuần vì khi (chắc bị kiến cắn) tỉnh dậy ...dụi mắt nhìn đời hoảng hồn nhớ lại giấc mơ rồi đưa tay sờ lên cổ mà (mừng rỡ  )kêu rằng ...không làm phò mã cũng được miển là chưa bị chết chém!
Ngày nay không những ở trong mộng mới gặp chuyện “bừng con mắt dậy thấy mình tay không” mà trong cuộc đời thực cũng đã có biết bao hoàn cảnh đau đớn,trái ngang mang đến nhiều khổ đau ,mất mát. Do “thiên tai” như động đất, sóng thần, núi lửa, đất chuồi, bão lụt... hay do “nhân tai” như chiến tranh, bom đạn, khủng bố, trả thù, tai nạn tàu bè,xe cộ, hay do tệ nạn xã hội khác xì ke ma túy, cờ bạc phá sản,bịnh aids... Mộng thì không thể ... làm ra cũng không thể thay đổi được vì nó là ảo là ... mơ màng, nhưng vẫn có thể cầu mong "ngủ đi em mộng bình thường” hoặc cho dù phải đau đớn, khoắc khoải vật vã nhưng vẫn phải muốn từ bỏ để trở về cuộc sống thực tế dù có cay đắng, phũ phàng “làm sao giết được người trong mộng".Vì đúng vậy người ta ... ngủ mơ với mộng nhưng lại phải (bị) sống với cuộc đời thực ,rất thực, rất ... tầm thường đói (phải) ăn, khát uống, phải đi học, phải làm việc (lao động), phải... có vợ có chồng, sinh con đẻ cháu, phải, phải ... nghĩa lã theo qui luật sinh , lão, bịnh, tử của một kiếp người. Ai đó kêu rằng sẽ biến những giấc mơ thành sự thực hoặc sẽ không làm nên ... việc lớn nếu không biết mơ mộng. Cũng được đấy nếu những giấc mơ đó nằm trong tầm tay của con người, nghĩa là nó sẽ thực hiện được cùng với sự cố gắng ,niềm đam mê, khắc phục khó khăn nghịch cảnh,cùng với những hoài bão, lý tưởng, niềm tin, hi vọng, ý chí, định hướng của con người. Được (thành công) như vậy thì quá tốt,cuộc đời còn đẹp huy hoàng hơn là mộng.Còn nếu như mơ làm... mỹ nhân ngư để bơi lội (cùng với cá) vẫy vùng trong biển cả hay mơ ‘’... làm cây thông đứng giữa trời mà reo” thì chắc nếu có kiếp sau mới có thể được. Nhưng mà vẫn cứ mơ để cho đời thêm đẹp, thêm vui, thêm hi vọng. Vì những giấc mộng bao giờ cũng đẹp, mang đến sự lạc quan, yêu đời thì cũng thật là cần thiết đối với con người, để đóng góp thêm những sắc màu cho cuộc sống thực tế vốn được cho là buồn tẻ, chán ngắt này. Những giấc mộng cũng vô cùng cần thiết để văn chương, thi phú, âm nhạc thêm sắc màu phong phú, để xua đi những phút giây phiền muộn của một kiếp người.
Mộng và thực. Đã là con người thì ai cũng phải có.

                                 **************************************************

                                 TRANG CHU MỘNG HỒ ĐIỆP

Mộng hồ điệp hay Trang Chu mộng hồ điệp là tên người ta đặt cho một đoạn văn trong sách Trang Tử của Trung Quốc. Đoạn văn này rất nổi tiếng nó đã trở thành một điển tích thường dung trong văn chương cổ của TQ và VN.

Nguyên văn(Hán Việt) như sau:

Tích giả Trang Chu mộng vi hồ điệp, hủ hủ nhiên hồ điệp dã.Nga thiên giác tắc cừ cừ nhiên Chu dã.Bất tri Chu chi mộng vi hồ điệp dư ?Hồ điệp chi mộng vi Chu dư ( Chu dữ hồ điệp tắc hữu phân hỉ) Thử chi vi vật hóa.

Bản dịch của Nguyễn Hiến Lê:

Có lần Trang Chu nằm mộng thấy mình hóa bướm vui vẻ bay lượn mà không biết mình là Chu nữa rồi bỗng tỉnh dậy thấy mình là Chu. Không biết phải mình là Chu nằm mộng thấy hóa bướm hay là bướm mộng thấy hóa Chu. Trang Chu với bướm tất có chỗ khác nhau. Cái đó gọi là vật hóa.

Điển tích này dùng trong văn chương Trung Quốc Bài Cầm Sắc của Lý Thường Ẩn

Trang Chu hữu mộng mê hồ điệp
Thục Đế xuân tâm thác Đỗ Quyên
(Trang Chu một sớm mê hồ điệp
Thục đế giữa lòng xuân gởi hồn chim quyên )

Dùng trong truyện Kiều của Nguyễn Du

Khúc đâu đầm ấm dương hòa
Ấy là Hồ điệp hay là Trang sinh
Khúc đâu êm ái xuân tình
Ấy hồn Thục đế hay mình Đỗ quyên

Dùng trong triết học: Giấc mơ thành bướm của Trang Tử gợi ra nhiều câu hỏi trong các lảnh vực triết học tâm thức, triết học ngôn ngữ và nhận thức luận. Không những chỉ là một thành ngữ chỉ gặp trong tiếng Trung Mộng hồ điệp còn lan sang tất cả các ngôn ngữ phương Tây. Nó được dung làm minh họa trong bài luận nổi tiếng A new Refulation the time (Một phủ định mới về thời gian) của Jorge Luis Borges và đã gợi cảm hứng cho truyện ngắn 1918 Polaris của H .P. Lovecraft.

Tài liệu từ Kipedia Foundation, Inc

Thế gian ù ù cạc cạc (mù mù tạc tạc) trắng đen lẫn lộn, mộng thực khó phân.
Sự thật ít khi tinh khiết và không bao giờ đơn giản (truth is revely pure and never simple)

CHỮ TÂM

Tôi viết entry này có chút riêng tư là để tặng cho một người bạn trẻ ,rất trẻ ,người đã thường xuyên mang đến cho SL's blog nhiều hình ảnh và tình cảm vô cùng tốt đẹp Đó là Sóng Đại Dương.Trong một lần trước lúc đang vui SL có tặng cho Sóng hai câu ''Tri âm tri kỷ luôn cần thiết .Tận cõi lòng giữ một chữ tâm''.Thật ra đây chỉ là câu nói lúc đang vui và cũng hơi '' chơi chữ '' một chút bởi vì chữ Tâm (Hán Việt ) cũng có nghĩa là ''cõi lòng'' . Cũng giống như câu ''Da trắng vỗ bì bạch'' mà trong giai thoại văn chương tương truyền là nữ sĩ họ Đoàn đã làm cho Trạng Quỳnh (?)… tịt ngòi vì da trắng tiếng HV là bì bạch! Thật ra đối lại cũng không khó ,kẻ hậu sinh  cũng có người đối  là'' Trời xanh màu thiên thanh ''(thiên thanh có nghĩa là trời xanh ) hay'' Rừng thâm mưa lâm râm'' (Lâm là rừng) Hôm nay lúc rỗi rảnh SL tôi xin được phép luận bàn thêm về chữ Tâm , chỉ bàn tổng quát theo ngôn ngữ  VN thôi không dám đi sâu vào nghĩa của chữ Tâm theo tôn giáo và triết học.SL tôi chỉ là mụ nhà quê (dốt nát) viết là để mua vui, chắc cũng còn nhiều thiếu sót nên cũng xin quí vị đọc theo kiểu mua vui .Xin thông cảm và thành thật cảm ơn
        Tâm nghĩa đen là trái tim. Trái tim theo khoa học và y học là cơ quan ''chủ xị'' của bộ tuần hoàn hoạt động để đưa máu đi nuôi cơ thể. Trái tim rất là quan trọng đối với con người không ai mà không có trái tim ,bịnh tim cũng là bịnh vô cùng “kinh khủng’’ đã giết chết rất nhiều người và khi tim "đình công'' không thèm đập nữa thì (đương nhiên) chủ nhân sẽ được bình yên đi về bên kia thế giới! Còn nhớ câu chuyện Tàu kể về hoàng thúc Tỷ Can bị Trụ Vương nghe lời (hồ tinh) người đẹp Đắc Kỷ xúi mổ ngực lấy tim cho ''nàng'' trị bịnh ho gà Hoàng thúc ôm ngực đi về theo lời của ông đạo sĩ nói rằng trên đường về nếu gặp được ba người đầu tiên hỏi người không tim có sống hay không mà (tùy theo) câu trả lời nếu nói sống thì ,sống còn nói chết là chết! Tỷ Can gặp một người bán cải bèn hỏi như vậy và (với sự hiểu biết và thiệt thà ) người bán cải trả lời không có trái tim làm sao sống được! Vậy là ông hoàng thúc xui xẻo và tội nghiệp kia bèn …lăn đùng ra chết ! Tương truyền vì uất ức mà biến thành cọng rau muống mà ngưới Tàu gọi là ''cải vô tâm''(wu xin cai) vì cọng rau muống trống rỗng phía trong! Kể lại chuyện xưa để chứng minh rằng tuy ngày xưa trình độ khoa học và y học chưa phát triển nhưng ai cũng biết rõ ràng là không có trái tim thì con người sẽ chết!
        Trái tim (nghĩa bóng) trong văn chương VN tượng trưng cho tình cảm (cõi lòng), tình yêu .Ta đã bắt gặp nhiều …trái tim trong tựa nhũng bài ca như ''trái tim ngục tù'',  ''trái tim mùa đông'',  ''trái tim lầm lỡ '',  ''gõ cửa trái tim'' … Hay trong thơ của Tố Hữu: ''Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu .Trái tim lầm chỗ để trên đầu.Nõ thần vô ý trao cho giặc .Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu !''  Mô-đen (thời trang) ''trái tim '' còn xuất hiện ở những hình xăm chẳng hạn như hai trái tim quấn quít là đang(được)yêu ,trái tim…bị thương thì vẽ hình trái tim có mũi tên đâm qua! Lại còn dùng trong trang sức mặt dây chuyền ,nhẫn ,cà rá, đồng hồ… Trái tim tuy nhỏ mà cũng ...lắm trò! Lúc đang yêu thì trái tim chấp cánh , trái tim hò hẹn, trái tim rạo rực,  chung nhịp trái tim...Nói về nỗi đau trong tình yêu thì dùng tim lỗi hẹn, tim đau nhói,tim buồn da diết,tim dãy dụa,tim chết… và còn được người đời vẽ theo nhiều hình tượng ,màu sắc nữa chẳng hạn như tim bé nhỏ,  tim vĩ đại ,tim khờ khạo,tim sáng suốt, tim hồng, tim đen  ...Mà thật vậy trái tim con người trong lồng ngực ''nó'' cũng thay đổi nhịp đập tùy theo cảm xúc tình cảm của con người khi giận ,khi thương ,khi sợ sệt ,khi vui mừng chẳng hạn lúc đập nhanh, khi thì chậm …(chuyện này phải nhờ các bác sĩ tim mạch giải thích chứ SL tôi không hiểu tại sao)
       Chữ tâm là từ Hán Việt (danh từ) theo định nghĩa là lòng (cõi lòng) .Đây là một từ trừu tượng không giống như trái tim (có thật ) vật chất khoa học .Cõi lòng (hoàn toàn) thuộc về tình cảm .(tâm linh).Ta có các từ ghép chung với tâm như thương tâm(lòng thương xót ,đau lòng) tâm bất an (trong lòng không yên) tâm tình phiền muộn (lòng dạ buồn rầu) đồng tâm hiệp lực (chung sức chung lòng) khẩu phật tâm xà (miệng nói tốt lòng dạ ác độc) …Tâm có nghĩa là suy tư, mưu tính như vô tâm ,quan tâm., tận tâm , tín tâm ,chính tâm, chuyên tâm,hùng tâm, chú tâm,bình tâm,công tâm.. .Tâm nghĩa đơn giản và dễ hiểu nhứt là tính tình ,tâm tính ,tâm tình của con người như nhân tâm ,nội tâm, thâm tâm ,tâm cảm ,tâm cảnh,tâm phúc ,tâm đạo, tâm đắc ,kiên tâm ,huyết tâm,nhiệt tâm…Tính tình ,lòng dạ (của con người) là chuyện khó xác định cho nên có câu ''Họa hổ họa bì nan họa cốt.Tri nhân tri diện bất tri tâm.'' Cũng giống như người VN nói'' Dò sông dò biển dễ dò .Mấy ai lấy thước mà đo lòng người!''( Thật ra đó chỉ là …chuyện ngày xưa thôi bây giờ với khoa tâm lý học thực nghiệm cùng với các khoa học khác như phân tâm trị liệu ,tâm trắc học ,tội phạm học,thái độ học …thôi miên hay máy dò nói thật người ta đo được …tuốt luốt hết !) Một số từ thường hay dùng là lương tâm (lương tâm chức nghiệp ,lương tâm cắn rứt ) , tâm sự (chuyện bí mật gì đó mà cho dù là bạn đời, người nhà cũng khó nói mà chỉ nói (riêng) với …bạn thân nhưng…coi chừng thân tới đâu thì cũng có ngày …bật mí!) .Hiểu theo nghĩa đơn giản thế này thì chữ Tâm chẳng có gì …bí hiểm hết nó …nằm ngay trong mỗi con người chúng ta (ai cũng có cõi lòng),không cần phải tìm kiếm làm gì. Tâm theo thuyết duy tâm của nhà Phật muôn sự đều do Tâm tạo ra.Có hai thứ Tâm:vọng tâm là cái tâm nghĩ ngợi lang man sằng bậy.Chơn(Chân )Tâm cái tâm nguyên lai sang láng linh thông đầy đủ mầu nhiệm (có sẵn) không cần phải suy nghĩ mới biết cũng như cái gương trong suốt vật gì qua là nó soi tỏ ngay.Nó khác hẳn với cái tâm phải suy tư mới biết ,phải học hỏi mới hay.Nếu con người ta biết rõ (ngộ ra) cái Tâm này (mầu nhiệm )mà dẹp bỏ hết (cái tâm )sự nghĩ ngợi lan man sằng bậy đi thì sẽ đắc Đạo.Vài chữ tâm trong tôn giáo như chơn (chân)tâm,chí tâm,chánh (chính ) tâm,bồ đề tâm,Phật tâm...
         Lời cuối cùng Tâm là một từ ngữ đẹp dùng để...đặt tên cho cả nam lẫn nữ đều được và có ý nghĩa: Thanh Tâm (lòng trong sạch -là tên của mẹ SL) Thành Tâm (lòng thành) Minh Tâm (Lòng sáng suốt rõ ràng sáng sủa ) Hữu Tâm (có tấm lòng ) Hảo Tâm (lòng tốt).,Phương Tâm (hương lòng) Song Tâm(đồng lòng) Duy Tâm (chỉ tấm lòng ,suy nghĩ là chính còn là một chủ thuyết đối lập với duy vật  có nghĩa lấy vật chất làm đầu )...

GIAO TIẾP KHÔNG LỜI

    Có hai phương cách để thực hiện sự giao tiếp của con người .Thông thường là truyền thông bằng lời nói (verbal) và một phương cách nữa là diễn đạt không có lời (nonverbal) Không lời nói ở đây không phải để chỉ những người bị khuyết tật không nói được mà là một cách giao tiếp của những người bình thường với nhau không thông qua ngôn ngữ nhưng bằng những cách biểu hiện khác mà theo các nhà chuyên môn ( nghiên cứu tâm lý,xã hội, ngôn ngữ ) gọi là ngoại ngôn ngữ (extra  language) gồm ngôn ngữ  vật thể như quần áo ,trang điểm, ngôn ngữ thân thể (body language) tiếp xúc bẳng tay , cử chỉ điệu bộ , biểu thị bằng mặt ,ánh mắt ,nụ cười.Không lời cũng còn là nghi thức xã giao lịch sự (chào hỏi) mà mỗi dân tộc ,mỗi nền văn minh có cách biễu thị khác nhau.Chẳng hạn như người Tây phương bắt tay khi chào hỏi,ôm hôn lúc gặp nhau hay giả từ ,người Lào ,Thái Lan chấp tay cúi đầu,người Nhật gặp mình để chào và tỏ sự kính trọng,người VN gật đầu chào khi gặp người lớn ,giơ tay chào khi gặp bạn cùng lứa, nháy mắt, huých sáo khi ghẹo người đẹp …ở đằng xa , học trò lễ phép khoanh tay cuối đầu, chắp tay thi lễ khi đến chùa… Ở đây SL tôi không dám lạm bàn, phê bình những nghi thức xã giao không lời  chỉ là nói tầm phào( phiếm luận)   về những trường hợp không dùng (hoặc không nên) lời trong sinh hoạt thường ngày thôi,mong là đọc chỉ để mua vui.
    Ai cũng biết khi giao tiếp muốn thành công và dễ dàng nhứt là phải …nói. Lời nói là kết quả của sự suy nghĩ (lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau) ,là cách diễn đạt (lý lẻ và tình cảm ),ứng xử  (có văn hóa) của con người  trưởng thành (người khôn lời nói dịu dàng dễ nghe).Thú vật không thể có lời nói nhưng cũng có thể biểu thị được chẳng hạn như chó vẫy đuôi chồm lên liếm ,chim vỗ cánh ,khỉ …khẹc khẹc….Con người khi chưa biết nói cũng đã có cách diễn đạt …không lời.Trẻ con dùng tiếng khóc với những cung bậc khác nhau để biểu đạt lúc đói,giận ,vòi vĩnh…và dùng nụ cười để để chào ,mừng khi thấy người quen(ông bà cha mẹ anh chi) hay khi được thỏa mãn những đòi hỏi (được cho bú, nựng nịu, cho đồ chơi ) đều là những cách biểu thị sơ khai khi chưa nói được . Nhưng con người lúc đã trưởng thành vẫn có lúc phải chọn cách biểu thị không lời.Không lời còn là cách để bổ sung sự thuyết phục hay hiệu quả của lời nói .(trường hợp những khoảng im lặng , nhấn mạnh ,gằng giọng,khóc, cười,…trong lúc đang nói chuyện ) Cũng là cách bộc lộ những cảm xúc khi tiếp xúc bằng ánh mắt ( liếc mắt,nháy mắt, nhắm mắt ,trợn mắt, gườm ,háy ,nguých..) nụ cười (méo xệt, miễn cưỡng, vui vẻ, thoải mái, e lệ, mỉa mai ,nham nhỡ,nham hiểm…) hoặc những cách diễn tả trên khuôn mặt (nhăn mặt ,nhíu mày ,chu mỏ, trề môi ,hí hởn,chằm dằm…) gật đầu ,lắc đầu , hay diễn tả bằng cử chỉ ,điệu bộ (nồng hậu , nhí nhảnh, lạnh lùng ,lãnh đạm,dững dưng,nịnh đầm,bối rối,dè dặt,lẹ làng,luống cuống …) nắm tay , siết tay... đều cốt ý để tạo nên sự giao cảm cần thiết. Lại có khi có những chuyện mà người …lịch sự hoặc hèn nhát không thể  “chọi nhau’’ bằng lời được  nên đành phải im lặng.(bị xếp vô cớ giận cá chém thớt,bị ai đó ỷ nhớn ăn hiếp…)rồi sau đó để cho đỡ tức bèn tự đấm vào ngực mình hay…đập đầu vô gối ngũ cho quên!Cũng có lúc oan như Thị Kính mà phải làm thinh cho yên nhà yên cửa.Rồi trong những cuộc “ chiến tranh miệng” giữa hai phe (khi đã li dị) hoặc giữa các phe thích đấu khẩu với nhau mà ta tình cờ hay bắt buộc phải chứng kiến thì lời nói lúc đó cũng giống như đổ dầu thêm vào lửa nên đành im lặng là vàng (vàng đang leo thang chót vót) vậy .Lại có trường hợp chẳng đặng đừng thí dụ như khi quí ông ra đường cùng lúc có nội tướng đi kèm lỡ như gặp phải người đẹp ăn mặc sexy quá thì sao .Khen (đẹp) không dám (chắc rồi) chê (xấu) không đành (vì không đúng sự thật) đành phải (lén lén) giương con mắt ngó mà mơ thôi! Rồi còn cái cảnh không cần nói mà chỉ có chén bay dĩa bay thường xuyên xãy ra ở trong nhà các quan ông quan bà Thúc Sinh Hoạn Thư nữa!Tính ra thì giao tiếp không lời vẫn hay và gọn hơn nhiều (nhưng tốn tiền vì qua cơn thịnh nộ lại phải mua đồ dùng mới hay phải đi khám bác sĩ vì chịu đựng im lặng lâu ngày quá sẽ bị bịnh trầm cảm!) Không lời còn có khi để biểu thị quyền lực .Đứa trẻ quậy phá khi nhà có khách chỉ cần ba mẹ quắc mắt nhìn là nó hiểu ,sợ và ngoan ngoản ngay. “Gia trưởng” mà ít nói thì thường là người nghiêm khắc .Và khi   “cái loa’’ ở nhà bỗng dưng ngừng nói thì nên coi chừng sắp ra lịnh tối hậu không cho biện hộ (  rã hùn !)Sự im lặng cũng còn là một khoảng không bí hiểm Bằng lòng ,khen ,chê ,không ưa, yêu ,ghét, chuẩn bị trả thù đôi khi  đều bắt đầu bằng sự im lặng (chết người!) Trường hợp bỗng nhiên quá vui mừng có khi cũng bị ..nghẹn không thốt được nên lời( thi đậu, trúng số)Nhưng có trường hợp không nói ra cũng chưa chắc là hay vì không đạt được kết quả mong muốn .Chẳng hạn như  “sao anh không hỏi những ngày còn không’’ (hỏi đây là hỏi cưới cơ nhưng muốn chắc ăn thì cũng nên hỏi xem người ta có gật đầu e thẹn không đã) hay cứ “Để trong bụng đố ai mà biết ’’(Thơ Mường Mán) Mà kẻ nhạy mồm nhạy miệng quá thì  có lúc cũng không hay .Chẳng hạn như hai người bạn gái lâu ngày gặp nhau mà thấy bạn đẩy đà quá bèn vuột miệng hỏi   “Bồ có … mấy tháng rồi?”  trong khi người ta vẫn còn phòng không chiếc bóng thì dở khóc dỡ cười làm sao mà nói câu xin lỗi cho suông đây! Lại nữa có ai mà dám trả lời câu hỏi của người (quá già)…không đẹp (Coi em có đẹp không ?) đành bốn mắt nhìn nhau nói câu thông cảm vậy ! Hay trường hợp ông dẫn vợ bà dắt chồng mà tình cờ có gặp lại “ cố nhân ’’  thì cũng nên  “cứ xem như thể mình không hẹn thề” cho xong chuyện .! Ngôn ngữ …tay chân ( thường gọi đùa là động từ to quơ) còn được sử dụng triệt để trong khi …giao tiếp với người ngoại quốc nữa. Còn ngôn ngử vật thể (ăn diện ,kiểu tóc ,màu son …) thì thường được phụ nữ sử dụng trong nhiều trường hợp chẳng hạn như để thu hút tầm nhìn của kẻ khác ,tăng hiệu lực thành công cho lời nói , ca hát...,và cần thiết khi hẹn hò.(phải soi gương mấy lần cho chắc …đẹp!) hay trong các cuộc trình diễn tiếp xúc trước công chúng ,khi đi cùng với quý vị có địa vị ... (không cần nói chỉ đẹp và cười tươi là xong)  .Còn các ông dùng ngôn ngữ thái độ (cử chỉ) nhuần nhuyển hơn như  mở cửa xe cho người đẹp ,nhường chỗ ngồi , lăng xăng xách đồ , kéo ghế dơ tay mời…nhưng có điều (ai cũng nói) là bình tĩnh …mà run khi lần đầu tiên đi gặp ai kia trong cuộc hẹn hò! ( phụ nữ vốn tự tin hơn trong vụ này)   Đó là kể chuyện vui ,còn khi gặp chuyện buồn ? Khóc ( nước mắt chảy nghẹn ngào) là cách biểu thị thông thường nhứt khi đau khổ (bị chưởi mắng ,bị từ hôn) thở dài khi gặp chuyện khó xử ,ôm đầu khi suy nghĩ , đấm ngực ,vò đầu ,bức tóc khi gặp điều bực tức, dãy dụa khi cầu cứu,cắn xé cáo cấu khi gặp nguy hiểm hay tự  vệ …
    Nói tóm lại cuộc sống là một chuổi sinh hoạt vô cùng phong phú,ý nghĩa ,vui buồn ,thành công ,thất bại…và con người thì cũng có nhiều cách diễn đạt thành thạo và vô cùng ý nghĩa trong sự giao tiếp mà nhiều khi không cần phải thông qua lời nói!.

LÀM THÂN CON GÁI

 (viết theo sách vở ngày xưa)


                 '' Thân em như tấm lụa đào.Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.''
  Lụa đào là lụa đẹp(và quí) vì ở cái thời phong kiến xa xưa kia chỉ có vải thô ,vải tám không màu thì lụa (mà lại là màu hồng đào) quả là món hàng xa xỉ và hiềm có.Thế nhưng lụa không được chưng bày trong những  “ cửa hàng” sang trọng để khách sang trọng quyền quí biết giá trị và có tiền vào chiêm ngưỡng  mua về mà tấm lụa kia chỉ là “phất phơ giữa chợ’’  để rồi không biết  “ lọt vào tay ai ’’ .Chợ đời muôn nẻo, nhân tình thế thái khó lường, thân gái “ mười hai bến nước” biết ai là người tốt để gởi tấm hồng nhan? Một lời thở than cho thân phận không có quyền làm chủ ,một lời xót xa và cam chịu để cho số phận bị đẩy đưa  không biết về đâu…
         Làm thân con gái ở xã hội phong kiến thời xưa giá trị chỉ là con số không “ nhứt nam viết hữu ,thập nữ viết vô”! Thế nhưng từ cái “ vô” (không có) rẻ rung tầm thường đó  người ta lại mặc nhiên “ quàng vào cổ” cho người phụ nữ không biết là bao nhiêu thứ “ có” bao nhiêu loại bổn phận nặng nề “tam tùng ,tứ đức’’ cùng với luân lý khắc nghiệt khác  “ trai năm thê bảy thiếp ,gái chính chuyên chỉ lấy một chống” . Cũng bởi dành quyền ưu tiên trong tình cảm hôn nhân cho nam giới  nên người phụ nữ phải chịu đựng biết bao thiệt thòi đau khổ của kiếp làm lẽ “ kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng.Chém cha cái kiếp lấy chồng chung”.Và cũng vì cái quan niệm lỗi thời trọng nam khinh nữ mà người con gái phải chịu quá nhiều thiệt thòi đau khổ, phải hy sinh “ bán mình chuộc cha ’’ như Thúy Kiều hay tệ hơn bị ép duyên ,bị các tay cự phú ,cường quyền ác bá cưỡng bức làm vợ .Mà ngay cả những người con gái may mắn hơn được tấm chồng đàng hoàng tử tế thì cũng có sung sướng gì đâu “ ai ơi đừng lấy học trò dài lưng tốn vải ăn no lại nằm!” Lâm vào cái cảnh làm vợ kẻ sĩ thất thời như bà Tú Xương thử xem phải vất vả cỡ nào “ quanh năm buôn bán ở ven sông’’ (bán cái gì đây hở trời ?) Buôn bán nhỏ nhoi mà để có tiền  “ nuôi đủ năm con với một chồng” thì phải vô cùng vất vả “ lặn lội thân cò khi quảng vắng ,eo sèo mặt nước buổi đò đông ” ! Còn chị bình dân kia cũng có gì hơn “ bánh bò một vốn ba bốn đồng lời(?) khuyên anh ở nhà cứ việc ăn chơi để em buôn bán kiếm lời nuôi anh ’’(rõ chán !)
  Thương chồng lo cho chồng vẫn chưa đủ ,người phụ nữ còn “ lấy chồng gánh vác giang san nhà chồng”  Khi chồng vắng nhà thì bổn phận gấp đôi “ Ngọt bùi thiếp đã hiếu nam.Dạy con đèn sách thiếp làm phụ thân ’’ Gặp phải người siêng năng, biết chung lưng đấu cật cùng nhau lo “thuận vợ thuận chồng tát biển đông cũng cạn’’ “ chống cày vợ cấy con trâu đi bừa ’’ thì đời sống tương đối ấm no hạnh phúc. Hay phải người tài tử biết chút lảng mạn  thì công việc nhẹ nhàng đỡ hơn tí xíu “bên anh đọc sách bên nàng quay tơ”. May mắn lắm được một số ít  trang anh tuấn tài hoa  biết chăm lo sách đèn đến lúc công thành danh toại không quên người vợ tào khang chung thủy “ngưạ anh đi trước võng nàng theo sau ’’ thì kể như người phụ nữ này vô cùng có phước!
Cũng bởi phải sống trong số phận đau lòng nên đôi lúc người con gái ao ước một hoàn cảnh tốt hơn dù hi vọng rất mỏng manh “ một ngày đứng tựa thuyền rồng còn hơn suốt kiếp ở trong thuyền chài’’ (chưa chắc đâu “ rồng” có đến vài ngàn cung phi mỹ nữ mà dù có làm hoàng hậu đi nữa thì có dám chắc rằng thoát được kiếp lảnh cung khi vua không còn sủng ái nữa !( Thuyền rồng ngày xưa chỉ thuyền của vua chứ không phải thuyền có hình rồng như thuyền du lịch ngày nay!)
  Người phụ nữ đẹp thì lại càng gian truân hơn(mới kỳ) “ hồng nhan bạc mệnh” “ má hồng mạng bạc’’ “ tạo vật đố hồng nhan” !! Một nàng Kiều số kiếp truân chuyên, nàng Tiểu Thanh mạng bạc , nàng Cầm đắng cay(  Nguyễn Du) Cho là có là công chúa đi nữa thì như Huyền Trân cũng “ Tiếc thay hạt gạo trắng ngần .Đã vo nước đục lại gần lửa rơm” “ Tiếc thay cây quế giữa rừng Để cho thằng Mán thằng Mường nó leo” hay công chúa Mỵ Châu “ Thề nguyền phu phụ .Lòng nhi nữ việc quân vương.Duyên nọ tình kia dở dở dang. ..”.(Tản Đà)  rồi hoàng hậu cũng có hơn gì “ Gió đưa cây Cải về trời .Rau Răm ở lại chịu lời đắng cay” ! Đương nhiên là cưng có “hồng nhan bạc triệu  ’’  làm cho quốc phá gia vong   ở trong sử sách …Tàu  nhưng xét cho cùng thì “khả năng của các nàng” chắc cũng chưa đến nổi nào nếu như mấy ông vua kia không có sự   ngu si mê  muội,bất tài vô dụng , chỉ biết đắm chìm trong sắc duc
  Phụ nữ cho dù là người đẹp hay người không đẹp chỉ là con người yếu đuối mỏng manh(thể chất lẫn tình cảm tâm hồn) “ liễu yếu đào tơ ” “ yểu điệu thục nữ’’ và cũng chẳng qua để cho  “quân tử hảo cầu”. Người con gái chừng như không có quyền tự lập,không có quyền tự quyết định tình cảm hôn nhân và cuộc sống lúc nào cũng phải “núp bóng tùng quân ’’ chờ đợi ở nhân duyên (mơ hồ) “Còn duyên kẻ đón người đưa.Hết duyên vắng ngắt như chùa bà Đanh(đi sớm về trưa một mình)’’.Có chồng may ra thì gặp người tốt còn không cũng chỉ biết than thân trách phận nuối tiếc cho một mối tình lở làng dang dở bởi người yêu quá nghèo không thể cưới hỏi theo lễ nghi phong kiến. “ Ba đồng một mớ trầu cay.Sao anh không hỏi những ngày còn không.Bây giờ em đã có chồng .Như chim vào lồng như cá cắn câu.Cá cắn câu biết đâu mà gỡ.Chim vào lồng biết thuở nào ra”!(ngày xưa việc cưới xin rất rườm rà tốn kém) Rồi nhiều khi có chồng mà gặp cảnh chăn đơn gối chiếc vì chồng đi xa (đi lính hoặc đi buôn) “ Đêm khuya ra đứng bờ ao.Trông cá cá lặn trông sao sao mờ.Buồn trông con nhện giăng tơ.Nhện ơi nhện hỡi nhện chờ mối ai… Đêm đêm tưởng giải ngân hà.Chuôi sao bắc đẩu đã ba năm tròn.Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn.Tào khê nước chảy vẫn còn trơ trơ ’’(tào khê hay tào khang là tình nghĩa vợ chồng và đây là lời thở than của thiếu phụ chờ chồng suốt cả ba năm )
Người phũ nữ cho dù số phận có bị bạc đãi ,nhưng tình yêu vẫn một dạ thủy chung,cho dù nắng mưa dầu dãi nhan sắc có tàn phai theo năm tháng thời gian thì vẫn muốn làm đẹpkhông phải để mua vui cho bản thân mình mà để vừa lòng người yêu ,người chồng “Vì chàng tay chuốc chén vàng.Vì chàng điểm phấn đeo hương não nùng”! “vắng chàng điểm phấn tô hồng với ai” !
       Người phụ nữ với sức mạnh của trái  tim,bằng cảm xúc và tình yêu thương đã không sống cho chính bản thân mình và cho tới khi đạt được quyền qui tối thượng dù có làm vua như hai bà Trưng thì vẫn thấy ngậm ngùi khi thiếu bóng lang quân.Xin mượn bốn câu thơ của nữ sĩ Ngân Giang để kết thúc bài này
                             Ải Bắc quân thù kinh vó ngựa
                             Giáp vàng khăn trở lạnh đầu voi
                             Chàng ơi điện ngọc bơ vơ quá
                             Chênh chếch trăng tà bóng lẻ soi !

TUỔI GIÀ

        Một người bạn rất cũ ,rất thân,quen nhau từ cái hồi “dáng nhỏ tóc thề’’  đã  gần nửa thế kỷ trước một hôm email cho tôi với những lời lẽ không mấy lạc quan “ dạo này hình như mình đâm lười ,tuổi già lẻo đẻo theo mình hồi nào mà không hay” …’’văn chương hình như cũng già theo mình hay sao đó …”(bạn là người đã và đang hành nghề viết văn) .Một người bạn khác thì than  “đời đã rêu xanh  ’’ “ hoàn toàn chán nản” .Thì ra khi tuổi già bước đến dường như không thấy vui mặc dù cả hai người đều có một cuộc sống viên mãn và hạnh phúc.

        Tuổi già dường như không mấy ai muốn nhận (lấy) mặc dù ai cũng biết nó sẽ đến.Có một câu chuyện vui kể rằng có một lão già chăn dê mỗi ngày thả dê ra núi cứ lẩm bẩm đếm đi đếm lại bầy dê không biết bao nhiêu lần .Có người hỏi lão năm nay bao nhiêu tuổi thì lão lắc đầu cho là không biết vì không có đếm.Lại hỏi nữa tại sao ông đếm dê mà không đếm tuổi thì được trả lời rằng đếm dê vì sợ dê bị mất trộm còn tuổi thì không vì đâu có ai đi ăn trộm tuổi bao giờ (nếu như có kẻ nào dại dột ăn trộm tuổi thì kể như… hết thời vì sẽ được (bị )…   già! ). Già quả thật ai cũng …chán và cũng không muốn người khác …thấy được. Người ta ai cũng muốn giữ cái hình ảnh hồi còn trẻ trung xinh đẹp quyến rũ hay hào hoa phong nhã ,thư sinh phong độ chứ ai muốn (phải tả làm sao cho không bị “đụng chạm”đây) khoe cái thân xác (phì nhiêu, đẩy đà ,bệ vệ…hay là gầy khô đét ,tóc thưa,mắt cười có nhiều vết …chân chim,trán đầy những vết nhăn …thế kỷ…) không còn đẹp và hấp dẫn sau khi đã mệt mỏi …bước hành trình cùng với thời gian. ''Giai nhân tự cổ như danh tướng.Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu''.Mà cũng phải.Hãy thử tưởng tượng người đẹp của thủa nào mặt hoa da phấn ,mắt phượng mày ngài, môi trầm mắt nâu, hương tóc mạ non, thân thể nỏn nường đã từng là (thần tượng)mơ ước của bao người thì làm sao dám để cho thiên hạ thấy nhan sắc lúc về già chứ.Văn chương ,thi phú,ca nhạc ,xi nê người ta cũng chỉ trưng ra người đẹp(trẻ) kia mà. Những Đắc Kỷ, Điêu Thuyền,Bao Tự,Hằng Nga …đều được “vẻ” lúc tuổi xuân.Tả người(đẹp) già thì ít lắm.Ngay cả Tố Như tiên sinh cũng chỉ nói ỡm ờ.''Ở nam về mái đầu đã bạc.Người đẹp kia cũng khác hình dung''.Khác hình dung thì (chắc chắn)là phải già hơn ,xấu hơn chứ không phải ngược lại! Hoặc là'' dáng mẹ già hơn trước ,tóc cha thêm sợi bạc'' hay là dùng một hình tượng ngọt ngào , tình cảm hơn để so sánh '' Mẹ già như chuối chin cây. Gió đưa mẹ rụng con rày mồ côi.'' Còn như ông tướng (nổi danh)kia nữa mới ngày nào uy phong vạm vỡ, hét ra lửa dưới trướng không biết bao nhiêu người nghe lịnh,phục vụ,đi tới đâu quân giặc khiếp sợ và giật mình, có không biết bao nhiêu hồng nhan(tri kỷ,bạc mệnh) theo hầu mà bây giờ chỉ còn là một ông già lụm khụm phải nhờ cháu chắt dắt qua đường (vì sợ xe) hay ngớ ngẩn cứ lập đi lập lại nghe không hiểu ,nói lớn hơn dùm (vì lảng tai) hoặc trông gà hóa cuốc(vì mắt mờ) thì cũng thảm lắm, chẳng ai muốn thế bao giờ. Trong chữ nghĩa ,tuổi già còn bị “kỳ thị” bị “đẩy” ra ngoài cuộc sống lòe loẹt sắc màu của tuổi trẻ .Thật đấy, tả người trẻ thì vô cùng hấp dẫn như trẻ đẹp ,trẻ măng ,tuổi trẻ hăng hái , nhiệt huyết,lý tưởng, tài năng, tre tàn măng mọc, sóng nước trường giang lớp sau dồn (chứ không phải chào) lớp trước. Người nào đó còn mạnh dạn quả quyết rằng nếu như không có tuổi trẻ thì không làm thay đổi được xã hội .Tuổi trẻ dám nghĩ dám làm .Họa hoằn lắm mới nghe vài câu trách nhẹ trẻ dại ,trẻ người non dạ.Còn già thì già khú, già khằng, già lụ khụ, lù khù,  lụm cụm ,già chán, già chát(?),già nhăn nheo,già đi hỏng nổi, già lẩm cẩm(giống như tui đây ham nói chuyện tầm phào),già lẩn …Lại còn già dê,già (mắc)dịch ,già phải gió,già mất nết…nữa mới chết chứ!Chao ôi!quả  là chẳng công bằng chút nào.Tại sao lại đem hàng lố những từ ngữ không mấy tốt này mà gán cho ngừoi già,tại sao nó lại không đứng sau chữ trẻ nhỉ.Tại sao có những chuyện mà trẻ làm được thì lại hạn chế với tuổi già(như dê chẳng hạn),thật là chẳng “bình đẳng, bình quyền” một chút nào cả!

Rồi thì suy đi nghĩ lại nhiều khi thấy cũng khá đúng. Bởi vì tuổi già so ra với thời trẻ đôi lúc cũng khác nhau .Tâm ,sinh lý cũng có nhiều thay đổi.Có nhiều việc mà hồi nhỏ rất ghét hoặc rất thích thì bây giờ thay đổi.Chẳng hạn như …hồi đó nếu có cái thằng cha nào đó thuộc dạng mày râu nhẳn nhụi áo quần hỏng bảnh bao mà cứ theo đuôi hoài thì( đương nhiên)là không thích cứ cho là bị mất tự do, bị theo dỏi,muốn…biến đi cho rồi.Rồi thì bây giờ lúc về già (nếu sống một mình) lại muốn (mà hỏng có) có người bạn tâm tình cho (ít ra) cũng đỡ hiu quạnh.Như hồi nhỏ ghét tiếng con nít khóc thì bây giờ lại thích nghe cho vui nhà ,vui cửa.Hoặc giả hồi còn trẻ (hào hoa phong độ) đi đâu mà có (bà xã xệ) cản đầu cản đuôi,lại quan tâm chăm sóc kỹ quá,muốn …ăn phở mà cứ bắt phải ăn cơm, quần áo thì phải mặc cái này cái nọ thật chán chết thì thôi.Rồi thì khi đã (vĩnh viễn)mất nhau thì mới thấy tiếc nhớ .Đập cổ kính ra tìm lấy bóng.Xếp tàn y lại để dành hương(cung oán ngâm khúc).Hồi nhỏ thích leo trèo,phá phách,đua đòi, hippy, hiện sinh ,ấn tượng…gì gì đó nói chung là hỏng giống ai (cho nó lạ,mới ,le ,nổi) thì về già lại đàng hoàng ,đứng đắn,cẩn thận, rõ ràng(để làm gương cho con cháu?)Hồi nhỏ mê nhạc giựt già khoái cải lương, trẻ thích tưng bừng già ham yên tịnh…Xem ra tâm lý trẻ- già khác biệt mặc dù cùng một con người.Người già thì cũng dễ quên hơn hoặc giả muốn quên.Thật là cũng khó chịu nếu như có tình xưa tìm tới mà nhớ em thì nhớ giả đò làm lơ thì cũng tội nghiệp cho …cố nhân.Hay nhắc điện thoại lên mà cứ nghe tiếng quen quen mà vẫn (cố) hỏi ông (bà) là ai tui hỏng biết thì cũng bẽ bàng cho ai kia lắm chứ.Thật chẳng tình xưa nghĩa cũ chút nào.Rồi còn cái vụ giàu đổi bạn sang đổi vợ nữa,chuyện này chắc ít xảy ra so với hồi còn …con nít.Khoan, xin các vị cao niên đừng có vội la làng. Không phải già ai cũng bạc tình bạc nghĩa vậy đâu.Vẫn còn được nhắc nhở cuộc đời đó có bao lâu mà hững hờ ,cho dù... áo xưa dù nhàu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau(Trinh Công Sơn)hay Yêu nhau như thể một ngày.Trăm năm ngoảnh lại đừng phai áo hồng(Từ Kế Tường).Già thì cũng là con người thôi ,tình cảm thì có kể vầy ,kẻ khác đó mà. Chuyện nhân thế thường tình.

        Có người than thở ''Ôi tuổi già .Mi đến làm gì .Ta sợ mi ''.Ồ, đừng có lo.Tóc bạc ư? Vẫn có thể nhuộm lại đủ màu( cho hợp thời trang).Nhan sắc về chiều vẫn có thể tân trang lại(nếu muốn …lạ và có tiền).Tâm hồn thì cứ việc tự “trẻ trung hóa” nếu như muốn tranh đua tham dự những cuộc chơi (tới bến)cùng đám trẻ (liệu có sức không?) Gạt mình( gạt người) âu cũng là một thú vui ,nhưng mà (sống giả tạo) thì liệu có ích lợi gì?

SL

                                 VIẾT VÀ ĐỌC

          Ai cũng biết viết là …chuyện của tác giả (người cầm bút,người viết) và đọc là …việc của người xem (báo ,truyện, biên khảo ,thơ văn …hay …đọc lời hát nếu thích thú những ca từ của tác giả(nhạc sĩ) mà không biết hát!)Cùng với sự phát triển việc in ấn ,sách báo ,truyện ký, nói chung là những tác phẩm văn chương ,nghệ thuật xuất hiện rẩy đầy ,được bày bán trong các tiệm sách ,hay được lưu trử ,cất giử rất nhiều trong các thư viện .Gần đây ,khi internet  được phát triển ,phong trào viết blog xuất hiện ta có thêm một loai hình văn chương mới để người viết và người đọc đến với nhau một cách dễ dàng ,mau lẹ và …không tốn tiền Người viết cũng như người đọc dường như cũng xuất hiện nhiều hơn ,các đề tài cũng phong phú hơn. Tuy không hẳn là những nhà văn ,nhà thơ chuyên nghiệp ,ai cũng có thể và có quyền …viết, mặc dù nói theo kiểu …trau dồi chữ nghĩa viết hay không bằng hay viết (sao giống tui quá vậy ).Viết xem ra cũng là một nhu cầu của cuộc sống tinh thần ,cần thiết và hữu dụng  cũng không kém những vấn đề của cuộc sống vật chất.Ngoại trừ những tác giả lớn nổi tiếng với những tác phẩm có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong nhiều lảnh vực văn học, triết học , lịch sử ,lý thuyết phê bình,nghiên cứu khoa học, ,những tác phẩm thuộc hàng kinh điển khuôn vàng thước ngọc ,những áng văn thơ tuyệt tác được truyền tụng lâu đời …Ngoại trừ những nhà văn ,nhà thơ,biên kịch hay những ký giả chuyên nghiệp sống với nghề ,còn lại một số người cũng viết(nghiệp dư hay tài tử ) và đến với văn chương ,chữ nghĩa đều thừa nhận viết chẳng qua là để giải tỏa những ẩn ức tự thân ,để giải bày tâm sự hay đơn giản hơn là để …mua vui (cho mình và cho người đọc),để xả stress. Thật vậy có đôi khi “ cõi lòng” cần được giải tỏa thì sẽ thấy vui hơn ,yêu đời hơn và khi được người khác chia xẻ thì niềm vui cũng được nhân lên gấp bội Đây là trường hợp của những người viết nhựt ký ,thích làm thơ,hay chỉ những dòng ghi chép vụn vặt …mà có khi viết chỉ là …viết chứ nhiều khi hoàn toàn không có mục đích gì hết  ! (khi chưa có blog thì nhiều khi những trang viết đó cứ nằm yên trong học tủ, viết hầu như không mong có người đọc hoặc tệ hơn là  nếu có …mang đưa cho…bạn bè,ngưòi thân thì (chưa chắc) có người chịu đọc! ) Mà lạ lùng thay có khi những cái “ vu vơ thật” đó lại hay ,lại thật sự đi sâu vào lòng người. Vậy ta có thể nói viết là một cách (phương pháp) để (người viết ) chuyên chở những xúc cảm đến cho người khác (người đọc) thì cũng không sai.
Còn đọc? Đơn giản là …tìm hiểu ,là muốn biết người viết “nói” (viết) những gì .Đọc để nghiên cứu ,để học hỏi (tăng thêm kiến thức, hiểu biết ), để biết thêm nhiều tin tức ,để suy nghĩ, rút kinh nghiệm áp dụng vào cuộc sống hay đơn thuần là để giải trí ,để kết bạn tâm giao với người đồng cảnh ngộ. Bởi vì khi đọc một tác phẩm văn chương là tiểu thuyết ,bài thơ thì với mức độ ít nhiều khác nhau ,chúng ta (người đọc)có đôi lúc bị “nhập vai’ vào các nhân vật ,vào người viết.Chúng ta đã ít nhiều (cảm thấy) đau đớn với những “truân chuyên “ của Thúy Kiều, thương cảm với cái tâm sự của người chinh phụ trong Chinh  phụ ngâm khúc, cái bức rức băn khoăn của tình yêu ngang trái(của TTKH ), rồi mộng với cái mộng của Tản Đà, của Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, hay yêu với cái yêu của Xuân Diệu , Nguyên Sa, buồn chung cái buồn của Huy Cận …Khi   ta đọc một cuốn sách lịch sử hay danh nhân thế giới chẳng  hạn thì ít khi nào người đọc lại nghĩ (có cảm tưởng)mình chính là những người  đó( ngoaị trừ trường hợp chơi game hay bị bịnh hoang tưởng) .Còn khi ta  đọc một bài thơ hay một quyển truyện văn chương thì lại có sự đồng cảm ,nghĩa là ta cảm nhận được câu chuyện của người viết ,ta thấy như có ta ở trong đó.Từ những câu ca dao bình dân ,đơn giản Gió đưa bụi chuối sau hè .Anh mê vợ bé bỏ bè con thơ hay là Chiều chiều ra đứng cửa sau.Trông về quê mẹ ruột đau chin chiều đều là có những bóng dáng của người phụ nữ(là ta) ở trong  đó. Hay xa hơn,hay hơn, cái hình ảnh ở Ga Lion đèn vàng.Tuyết rơi buồn mênh mang ở tận bên Pháp (trong thơ Cung Trầm Tưởng) xa lắc xa lơ kia nhưng mà hình ảnh Cầm tay nhau muốn khóc.Nói chi cũng muộn màng của hai người lúc chia tay thì ở đâu cũng có và cảm xúc thì (có người) cũng giống  y như vậy.

           Và chính vì cái chức năng này của văn chương là sự đồng cảm ,như vậy không phải là sự “thoát ly “ ra khỏi thực tế để mơ mộng viễn vông mà văn chương trong ý nghĩa tích cực lại có tác dụng làm cho đời sống tâm linh của con người phong phú hơn,dễ chịu hơn,tình cảm dạt dào hơn. Và nó còn có tính cách’ tự do” “nhân bản” hơn để ta có thể trong cùng một lúc,một con người  vừa là chính mình vừa là người khác(nhân vật ở trong truyên) mà không sợ bị ai cấm đoán,cản ngăn.(một lúc nào thôi nhé đừng có …hoang tưởng luôn cho mình là …người khác thì cũng …kẹt đó!)

             Đó cũng chính là sức “quyến rũ” ngọt ngào kỳ diệu của văn chương của người viết và người đọc và điều kỳ diệu đó  vẫn sẽ còn tồn tại mãi mãi.

                                                                                

              Sương Lam

                   

  VĂN CHƯƠNG VÀ NGÔN NGỮ ĐỜI THƯỜNG


Ngôn ngữ theo định nghĩa một cách đơn giản và dễ hiểu là lời nói.Tùy theo chủng tộc ,mỗi giống dân có một ngôn ngữ khác nhau.Lời nói thì bình thường là dùng để “đối thoại” ,để nói chuyện giữa người này và người khác.Nó là một “thông điệp trực tiếp” được sử dụng có đối tượng,, có mục tiêu ,có câu chuyện ,có thời điểm một cách rõ ràng ,chính xác, không bâng quơ,không khó hiểu.Chẳng hạn như khi ta gọi con cái “về ăn cơm”, mời một cuộc họp (hay đám tiệc) vào ngày ,tháng đã được xác định trước,mời những ai,người nào hay những trao đổi trong một vụ mua bán (bao nhiêu tiền,mua cái gì , bán cái gì)hay khi loan một thông báo(về việc gì) hoặc những câu chuyện cho dù là tán gẩu(tám?) lúc trà dư tửu hậu (đều có đề tài rõ ràng về ai đó ,chuyện ,tin tức gì) giữa một đám đông hay những câu chuyện “thầm kín” thì cũng được nói giữa hai người…

Còn văn chương cũng là một cách nói nhưng nó văn hoa ,bóng bẩy hơn, gián tiếp và mơ hồ hơn vì có lúc không cần biết người đối diện là ai, cũng không cần thiết phải xác định thời gian nào, ở đâu,nói cũng không cần …chính xác,nói vu vơ về những đề tài có khi cũng không có thật ,những chuyện cổ tích hoang đường, chuyện giả tưởng, những nhân vật không cần có thật.Văn chương bình dân hay truyền miệng là những câu ca dao ,tục ngữ ,câu ví ,câu vè ,câu hò đối đáp hay những chuyện cười,chuyện thần thoại được truyền tụng lâu đời trong dân gian không qua ghi chép chính thức.Văn chương bác học là những áng văn,bài thơ ,những tác phẩm văn học ,nghệ thuật ,biên khảo ,ký sự…được lưu lại bằng chữ viết có tác giả (giữ bản quyền)hẳn hòi. Người xưa chủ trương “văn dỉ tải đạo” là trách nhiệm của văn chương để “tuyên truyền đạo lý”(nói nôm na là dạy đời,dạy học làm người) như những tác phẩm của Khổng Tử,Lão tử,những câu chuyện ,câu nói được xếp vào loại “danh ngôn” của các danh nhân thế giới ,một số tác phẩm cổ của văn học VN như Lục Vân Tiên(của cụ Đồ Chiểu ) Nữ nhi tùng phận …(ngày nay chắc có thêm loại” văn dĩ tải…đạn” nổ như pháo cho vui hay như đạn thiệt cho …chết người mà có lẽ cũng đáng báo động để một số đông diễn đàn,cơ sở truyền thông ,báo chí phải ra tôn chỉ không được nói tục,không dùng văn chương để gây rối để mạ lỵ,chửi bới người khác!).Ngoài một số tác phẩm có tính cách và đòi hỏi phải viết đúng sự thật như lịch sử,khoa học,biên khảo ,ký sự ,phóng sự thì đa số văn chương ,thi phú đều thuộc “diện hư cấu” (từ fiction trong tiếng anh có nghĩa là hư cấu cũng có nghĩa là tiểu thuyết,truyện).Những nhân vật trong truyện kể (cho dù có vay mượn hình ảnh thật đi nữa thì cũng được thêm thắt cho văn vẻ ,hấp dẫn hơn),thời gian ,không gian đều là tượng trưng.Câu chuyện càng éo le ,gay cấn, lôi cuốn thì càng …giả tạo.Chúng ta chắc cũng ít ai ngây thơ để hỏi rằng những Thúy Kiều .Kim Trọng , Hoạn Thư,Từ Hải..(trong Truyên Kiều ),Dũng ,Loan,(trong Đoạn tuyệt) hay Thị Nở,Chí Phèo (của Nam Cao)là ai, hay gần đây hơn những Nương,Sương,ông Võ (trong Cánh đồng bất tận của Nguyễn ngọc Tư) là có phải người có thật không…và cuộc đời của họ …có thật không .Cũng chắc không ai cần hỏi hôm ấy, ngày xưa ,bây giờ là thời gian nào,hay Khách sạn Hào hoa ở nơi đâu, hay những nhân danh và địa danh trong tiểu thuyết kiếm hiệp của Tàu(điển hình là của tác giả Kim Dung) có đúng không.Chúng ta cũng ngầm hiểu rằng cho dù những bóng hồng đầy rẩy trong trong thơ văn và ca nhạc cũng …chưa chắc là người thật (mà dù có thật có là NVBDhay NVDA của TCS thì cũng không còn là “sở hữu” của riêng tác giả nữa vì nó đã được” văn chương hóa” để trở thành những nhân vật của đại chúng ai cũng có thể …yêu được,mơ được!)

Như trên đã nói khi ngôn ngữ  thường dùng  được trau chuốt, sử dụng những thủ thuật mỹ từ pháp (còn gọi là tu từ học) thì trở thành …văn chương. Do đó văn chương khác với lời nói thông thường ở chức năng thẫm mỹ (mỹ hoc).Nó còn khác với lời nói thông thường ở chức năng tồn tại .Lời nói khi xong rồi là thôi ,là đủ ít ai nhắc lại và giữ lại làm gì (nếu cứ nhắc đi nhắc lại hoài thì chắc là sẽ bị cho là lẩn, nhảm ,nói dai .) .Còn văn chương thì được lưu giữ lại càng lưu truyền lâu đời càng hay càng có giá trị ,và càng được …khen tặng .

TÍNH CÁCH  NHÂN BẢN CỦA VĂN CHƯƠNG

Từ '' nhân bản '' (humanisme) hiểu theo nghĩa thông thường và dễ hiểu là những câu chuyện ,đề tài có liên quan tới con người, lấy con người nói chung làm gốc.Con người tức bản ngã cá nhân của chính ta (cái ta,tôi) và tha nhân(người khác) tức những người ở xung quanh ta,có mối liên hệ (bà con giòng họ) với ta hay chỉ là người xa lạ (nói chung là nhân loại).Đã là con người thì ai cũng phải có thể xác và tâm hồn.Con người ngoài bản năng sinh tồn (sinh lý như ăn ,uống ,ngủ ,nghỉ) còn có khả năng suy nghĩ ,cảm xúc thuộc về  tâm linh (chính  đây mới là điều đặc biệt quan trọng của con người khác với thú vật ) .

Văn chương là sản phẩm của con người ,do đó hầu hết các đề tài ,tác phẩm văn học đều ưu tiên viết về con người.Các nghệ sĩ,nhà văn ,nhà thơ,biên kịch ,viết nhạc ngoài tài sử dụng chữ nghĩa lưu loát tuyệt vời còn có một tâm hồn nhạy cảm ,xúc cảm mảnh liệt và dồi dào.Từ những hình tượng tầm thường ,những đồ vật vô tri vô giác,hay cảnh sắc ở xung quanh ,đã được nhân cách hóa  tạo nên những hình tưởng có linh hồn ,những áng văn hay ,bài thơ đẹp,khúc nhạc vui (hoặc buồn) để cho chúng ta thưởng thức.Nghe tiếng ve kêu ''nức nở buồn hơn tiếng lòng '', ''hôm nay buồn mặt trời đi ngủ sớm'',  ''cái cò mà đi ăn đêm,đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao,ông ơi ông vớt tôi mau ,tôi có lòng nào ông hãy xáo măng,có xáo thì xáo nước trong ,đừng xáo nước đục  đau lòng cò con ''.

Với văn tài của người viết ,khi thể hiện về những đề tài con người thì xúc cảm và nhận xét càng tinh tế ,ý nhị hơn.Cái  ''ta'' không còn là ta tầm thường (ăn diện, tức tối,ganh tỵ,thích chửi bới ,hiềm khích,…) mà trở nên cái ta dễ thương,khiêm tốn ,biết lắng nghe biết hòa hợp vào thiên nhiên ,cái ta dạt dào tình cảm “ một mảnh tình riêng ta với ta’’, "người buồn cảnh có vui đâu bao giờ’’…Từ những ‘bức tranh sống động trong thơ ’’ tả cảnh cô bé “Đi chùa Hương”( Nguyễn Nhược Pháp) đến cảnh chợ tết (Bàng Bá Lân) hay cảnh đoàn tàu (Tế Hanh) với những tiếng còi  ''Lâu lâu còi rúc nghe rền rĩ .Lòng của người đi réo kẻ về '' đã khiến cho người đọc đắm chìm vào trong những cảm xúc buồn ,vui,rạo rực ,hay xót xa thương cảm…Khi đọc những tác phẩm văn xuôi khác ,mặc dù có là tiểu thuyết(hư cấu) hay tùy bút ,ngay cả ký sự thì ít nhiều tâm sự của tác giả (là tha nhân ,người lạ hoàn toàn không quen biết với ta) cũng như dễ dàng hòa hợp ,được người khác (người viết cũng không biết người đọc là những ai) đón nhận một cách ưu ái (hay khó chịu).Từ những hoàn cảnh giàu sang ,phú quí ,cao sang tốt đẹp cho đến  khổ sở ,bần hèn ,nghèo đói dốt nát, tất cả như đều hiện ra trong văn chương,truyện ký.Những con người thật sự với đầy đủ hỉ ,nộ ,ái, ố với những sinh hoạt tập quán như một bức tranh xã hội hỗn độn đầy sức sống lấn lượt đi vào văn chương bằng những nét chấm phá vô cùng linh hoạt ,rõ ràng.Ta đã gặp một nàng Kiều mà cuộc đời truân chuyên,cay đắng hay môt nàng kỷ nữ(ở bến Tầm Dương của Bạch cư Dị) buồn khi nhan sắc về chiều hoặc cũng là kỷ nữ ,một người mà (cái nghề)với chế độ phong kiến thời ấy bị xã hội khinh rẻ nhưng cũng là một con người được tác giả vẽ nên với chất người được bình đẳng như muôn ngàn con người khác ,cũng có những tình cảm ,phút giây “khách không ở lòng em cô độc quá”(Xuân Diệu)Rồi gặp được Chí Phèo,Thị Nở hay những kẻ nghèo hèn khác (trong tác phẩm Sống mòn của Nam Cao),còn nhiều nhiều nữa…Khi mà những mảnh đời rách nát ,khổ đau,những con người được coi là ở tận đáy của xã hội đã được các tác giả dựng nên thì trong ý nghĩa tích cực ,tự do và bình đẳng văn chuong đã nói lên được tính cách nhân bản,nói lên quyền (được sống không có sự phân biệt đối xử) của con người.Rồi khi ta đọc Quốc văn giáo khoa thư,Cổ học tinh hoa,Tâm hồn cao thượng,Ngụ ngôn của La Fontaine... thì không phải là biết về con người và  học được những kinh nghiệm làm người hay sao. Một tác giả nổi tiếng khác người Trung Quốc là Lỗ Tấn tuy không khẩu hiệu xách động,không'' dao to búa lớn  '' nhưng chỉ với những tác phẩm bình thường ,những chuyện kể có khi nhỏ nhặt mà đã có một ảnh hưởng rất lớn ,làm thay đổi tư duy của một thế hệ , như vậy không phải là tác dụng nhân bản của văn chương sao .Rồi Đoạn tuyệt (Nhứt Linh) nói về cuộc xung đột giữa cũ và mới hay Tố Tâm (Hoàng ngọc Phách) ,một tiểu thuyết tình cảm lảng mạn đã khiến cho có người thương cảm nhảy hồ tự tử ,sau này những tác phẩm tiểu thuyết xã hội của Quỳnh Dao(tác giả Đài Loan ,dịch giả Liêu quốc Nhỉ) tuy vẫn biết là hư cấu nhưng cũng đã từng làm đắm say cả một thời ,và còn nữa ,nhiều nhiều nữa ,thế giới của văn chương tiểu thuyết thật vô cùng phong phú và hấp dẫn

Cũng vì sự hấp dẫn của thế giới văn chương ,truyện ký và ngày nay là phim ảnh đã ảnh hưởng rất lớn,rất sâu đậm đến sinh hoạt tình cảm của con người nên cũng có người phản đối cho là dạy hư giới trẻ con mới lớn . Nhưng nhìn chung,ngoài những  ''dâm thư '',truyện kinh dị có hại tới thần kinh , những loại văn tục tĩu vô văn hóa , những chuyện xàm xí bậy bạ  có ảnh hưởng không tốt cho trẻ con mới lớn thì văn chương,thi phú,trong tác dụng tích cực  vẫn là một món ăn tinh thần bổ ích và cần thiết cho con người.

Mà đã là “món ăn” thì thiết nghĩ cũng có nhiều “khẩu vị” khác nhau.Cùng một câu chuyện ,một vấn đề có khi được hiểu (mổ xẻ) theo nhiều cách khác nhau.( Bằng chứng là chỉ có một nàng Kiều mà có biết bao ý kiến ,phê bình ,tốn hao không biết bao thời gian và bút mực… nói cho vui có khi …tác giả cũng chẳng biết đâu mà rờ!).Có thể tôi thích đọc ký sự du lịch còn bạn thì mê tiểu thuyết người khác lại  ''kết " chuyện kiếm hiệp …vv…Do đó các cuộc tranh luận về văn chương,triết học thường không có điểm dừng và mọi kết luận cũng ít khi đúng một cách tuyệt đối.

Cả một khu rừng văn chương hoa lệ đầy sắc màu quyến rũ thì xin mời mọi người cứ tự do bước vào và tự do thưởng thức.

                   

                                                                                                             SƯƠNG LAM

THỜI GIAN

Tất cả mọi thứ trên đời nầy đều phải mua ,làm ,xin, (thậm chí phải )…ăn cắp hay…cướp giựt thì mới có.Riêng thời gian thì được …cho free(tặng không ).Thời gian cũng như không khí và sự sống là món quà miễn phí, quí báu và vĩ đại mà Thượng đế đã dành riêng để tặng con người.

       Thời gian hay thời giờ (thì giờ ) là khái niệm( thông thường ) mà con người dùng để chỉ khoảng cách kéo dài liên tục từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.

(Xin chỉ được giải thích một cách sơ sài quí vị nào nếu như có …tò mò mà bấm vô  Từ điển bách khoa toàn thư bộ mới để xem định nghĩa cho đúng mà nếu như …hỏng hiểu gì hết thì xin đừng có trách tui đây xúi dại !)Thời gian được chia làm hai loại :thời gian vật lý và thời gian tâm lý.Thời gian vật lý là thời gian được đo (xác định ) bằng kim đồng hồ(tức thời gian có thật ).Một ngày có hai mươi bốn giờ,một giờ có sáu mươi phút và một phút có sáu chục giây.Cứ tính tiếp tục theo chúng ta sẽ có tuần lễ, tháng ,năm rồi thêm nữa năm ,mười ,mấy chục ,mấy trăm, mấy ngàn năm và kéo dài cho tới vô tận (hay...tận thế ).Thời gian mà Thượng đế (hay ông Trời ) dành cho con người và vạn vật là thời gian vô hạn định nhưng mà có... hưởng được nhiều hay ít là (ăn thua )do ở mỗi con người (hay các loại sinh vật và thực vật có sự sống khác ) bởi vì cuộc sống thì hữu hạn.Có người sống tới tóc bạc răng long cũng có kẻ đã ra đi khi mới vừa (hay chưa kịp ) mở mắt chào đời.Ngày xưa trình trạng y tế và khoa học chưa tiến bộ con người nếu như sống hơn bảy mươi tuổi thì được xem như là hiếm có ( thất thập cổ lai hy ).Ngày nay tuy cuộc sống đã được cải thiện rất nhiều nhưng cũng hiếm có nhiều người qua được hơn cái tuổi một trăm.

Thời gian tâm lý là thời gian trừu tượng ,nó có được và tồn tại là do ở sự cảm nhận đặc biệt của mỗi cá nhân con người. Đây là loại thời gian có rất nhiều trong thi ca và âm nhạc.Nó được “ văn chương và thi vị hóa ” qua nhiều hình ảnh khác nhau .Đã mấy mùa xuân ,nhìn những mùa thu đi ,hạ đỏ có chàng đến hỏi ,đông tàn xuân đến lại thu đi, lá đổ muôn chiều ,ông mặt trời thức dậy,mấy mùa trăng …Thời gian nầy thường hay xuất hiện ở thì quá khứ do sự hoài niệm của con người.Thường thì người ta hay nhớ về hồi tuổi nhỏ,nhớ về những chuyện đã qua , những kỷ niệm đẹp hay khổ đau ,những thời gian đã mất .Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy. Ngàn năm hồ dễ mấy ai quên.  Thời gian này cũng có được do sự '' điều khiển  '' của con người .Có lúc như  mau “mười lăm năm nghoảnh lại có ra gì ” ( Dương Khuê ) lại có khi chậm “ngày dài thương nhớ mình cũng như nhau ” (Lam Phương ).Nó còn được …thêm vô cho đủ “ ngàn năm thương hoài một bóng hình thôi ’’ hay “ lấy nhau (kết duyên ) không đặng thương hoài ngàn năm ” (thật ra hiểu theo nghĩa bóng ngàn năm là …lâu lắm ) .Nó còn là loại thời gian “ đặc biệt ’’ có màu sắc và  hương vị thời tuổi trẻ thì màu xanh (thanh niên), thời …yêu nhau thì màu hồng , chia xa thì  xám ngắt , thất bại không có lối thoát thì tối đen (đen tối), thời trăng mật ngọt ngào …Thời gian hoan lạc (xin hiểu theo nghĩa là vui vẻ) thì …xem ra (quá ) ngắn ngủi ,thời gian chờ đợi hay đau (bịnh ,khổ ) thì như kéo dài và thời gian không có tự do thì càng dài hơn nữa (nhất nhựt tại tù thiên thu tại ngoại ) .

Thời gian (cho dù là vật lý hay tâm lý) thì bao giờ cũng trôi qua không trở lại .Có người cho là nó đi quá nhanh “ như bóng câu qua cửa sổ”  .Thời gian như thể tên bay .Nó đi đi mãi có chờ ai đâu .Chúng ta không thể tắm hai lần trong một dòng sông bởi vì dòng nước đó xem chừng ra như cũ nhưng thật ra nước đã chảy đi (và sẽ tiếp tục chảy mãi ngày này qua ngày khác ) nước của ngày hôm nay không phải là dòng nước của hôm qua.Thời gian cũng vậy nó lặng lẽ âm thầm bình thản vô tư trôi qua một cách điều đặn (không nhanh không chậm) …êm ru theo định luật tuần hoàn của tạo hóa. Nhưng nó …hữu hình . Nó

không có “dường như ’’ như dòng nước kia . Nó đếm được(gỡ lịch), nhìn thấy được(ngày và đêm, mùa) và cũng được hồi tưởng hoài hoài''  Tại hồi đó, nhớ hồi nào ''…Con người cớ sao phải ràng buộc hoài vào những hối tiếc ngậm ngùi ?(mặc dù ai cũng biết chẳng để làm gì)

Có phải vì thời gian nó là vật được cho không ,biếu không nên lúc có được trong tay chẳng có mấy ai biết quí ?Để rồi khi vuột mất đi lại nhớ, tìm , thèm...
(viết thêm: có chứ người ta chỉ quí và tận tình hưởng thụ  những phút giây ngắn ngủi hoặc là không muốn buông ra “thời hạn quá độ ’’ nếu phải …giành giựt hoặc bỏ ra mua lấy bằng tiền! )  




                               



                                          NHỚ VÀ QUÊN

Ai đó nói rằng cùng với thời gian chúng ta sẽ quên đi mọi thứ. Thời gian sẽ “ chửa lành’’ các vết thương lòng…Xét về mặt y học ,khi con người già đi ,các cơ quan chức năng từ từ bị lão hóa,trí óc cũng không còn nhạy bén và minh mẩn nữa thì con người lúc đó dễ bị quên.Nhưng có quên đi mọi thứ thì phải đợi đến khi ta bước chân vào và ở lại chốn vĩnh hằng cái nơi mà thời gian của ta cũng không còn nữa.Còn việc “ chửa lành vết thương lòng” được hay không cũng do ở …chủ nhân của vết thương này có …muốn quên (bỏ ) nó đi không.

Quên xem ra như quá dễ ,như một nụ cười “xí xóa” khi lỡ hẹn  ,  như một câu nói “tỉnh bơ”  lúc  vội vàng, như lời hứa dễ thương “chắc mà không quên đâu,quên hồi nào …’’.Nhưng mà có ai muốn quên đâu bởi quên là điều có lỗi và có ai muốn bị trách bao giờ.Vì vậy ta mới phải bị buộc vào cái nhớ.Nhớ xem ra như  cần thiết hơn quên.Nhớ xem ra như bao giờ cũng có lợi.Nhớ là điều bắt buộc phải có đối với chuyện thường tình nhân thế.Nhớ như là lời nhắc nhở mà ta phải làm.Nhớ ăn cơm, nhớ học bài,nhớ cái này ,nhớ chuyện nọ,nhớ …đừng quên.

Nhớ khi để diễn tả cung bậc của tình cảm lại còn dồi dào hơn.Nhớ đi chung với một  từ khác như nhớ thương,nhớ mong thường là diễn tả cái cảm giác nhớ về một người.Nhớ để chỉ một sự hoài niệm, về một cảnh cũ đã xa,một nơi chốn đầy ắp nhiều kỷ niệm nhớ nhà,nhớ quê hương.Nhớ gắn bó với một sự kiện ,một cái mốc thời gian,một biến cố quan trọng trong lịch sử hay một biến cố đã xảy ra trong đời sống tâm linh của cá nhân con người.Nhớ đi từ nhẹ nhàng,từ mơ hồ lảng mạn tới mãnh liệt ,dữ dội nhớ một buổi chiều,nhớ con đường quê ,nhớ  trường lớp cũ , nhớ một …tà áo xanh (hay một màu  nàokhác),nhớ cây đa cũ, nhớ bến đò xưa, nhớ... bóng quen quen,nhớ tiếng hát ,câu hò,nhớ           

tiếng bom đạn ,nhớ cảnh chết chóc,nhớ những hình ảnh ghê rợn khác.Nhớ chừng như ăn  sâu hơn vào tâm khảm con người , được diễn tả  lúc thì tha thiết  khi quá đớn  đau  nỗi nhớ” như cào xé con tim, như từng nhát dao cắt vào da thịt”. Nó khác với cái nhớ sinh học được lưu trử trong trí nảo(bộ nhớ) mà ta chủ động “cứ lấy ra xài” mỗi khi cần tới.Nhớ không thể “điều chỉnh,điều khiển ’’được “ khi cố quên là lòng lại nhớ”.Nhớ ai như nhớ thuốc lào.Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên. Lỡ yêu rồi làm sao quên được anh (em )ơi.

Cùng với sự ra đi của thời gian ,cảnh vật và có khi cả lòng người cũng có nhiều thay đổi.Cái kẻ nào đó mới hôm nào thề sống chết với tình (mình) mà biết đâu hôm nay lại “ngoảnh mặt quay lưng chẳng nhìn” để cho ai kia nếu như có nhớ thì cũng chỉ “ngẩn ngơ đứng nhìn’’.Rừng cây thì đã thay lá có khi lại bị “những bàn tay thô bạo’’ đốn đi không thương tiếc . Con phố cũ ,căn nhà xưa liệu có còn như cũ. ,mà nếu còn thì chắc gì giống hệt năm xưa ? “Cố nhân” cho dù có là người trong mộng thì cũng phải già đi .Thế gian dời đổi âu cũng là một qui luật tiến hóa tự nhiên .Rồi thì có những chuyện ,những lúc cũng phải quên đi.Quên đi để chửa những vết thương lòng ,quên đi để sống.Còn có như “còn chút gì để nhớ” phải chăng là những hình ảnh và kỷ niệm đẹp ở trong lòng.?

SL

                                            

                                         

TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM

         Tác giả là một từ tương đối rộng để chỉ chung những người cầm bút ,sử dụng văn chương ,chữ nghĩa để tạo ra (sáng tác) những tác phẩm văn học. Tùy theo thể loại văn chương được sử dụng ,người ta thường phân biệt người viết như nhà văn(văn sĩ), nhà thơ (thi si ),viết nhạc (nhạc sĩ) ,biên kịch (kịch tác gia),viết báo (ký giả , phóng viên), viết lý luận phê bình (văn học, triết học,tôn giáo,chính trị) thì gọi là  phê bình gia, học giả ,viết lịch sử (nhà sử học ,sử gia)…Tác giả cũng chỉ chung người viết (còn gọi khiêm nhường là ngòi bút)  dù có sáng tác được  ra  thành sách  hay chỉ là những bài văn ngắn ,những bài viết xuất hiện trên các tạp chí ,báo ,đài phát thanh ,phát hình  chưa được (hay không được )in ra và lưu truyền . Người viết văn,làm thơ không biết ở các nước khác thì sao  chứ  ở nước ta thì trước kia dường như không có trường để đào tạo viết văn,làm thơ.Chỉ có các văn đàn ,thi nhóm để các người đam mê văn chương ,thi phú tụ hợp,trao dồi ,trao đổi những sáng tác .Đến thời báo chí xuất hiện và phát triển  thì những bài văn chương  được đăng báo , người viết truyện ngắn ,tiểu thuyết,làm thơ các sáng tác cũng dồi dào ,phong phú hơn nhiều.Điển hình là nhóm Tự Lực văn đoàn  cũng là các tác giả đầu tiên xuất hiện trên báo (Phong Hóa Ngày nay) và còn rất nhiều tác giả kỳ cựu nồi tiếng khác.(một số nhà thơ mới được giải thưởng của TLVĐ và các nhà văn nổi tiếng khác sau này cũng xuất hiện đầu tiên trên báo hay các tạp chí văn học) .Có thể nói các tác giả hồi đó viết văn ,làm thơ là do năng khiếu, có văn tài hơn là qua đào tạo như sau này(các trường học ở miền nam mãi tới về sau vẫn không có khoa dạy viết văn ,làm thơ,học trò và cả sinh viên ĐH VK vẫn phải học chỉ là phân tích,tìm hiểu văn chương chứ không học viết văn) .Nhưng thật ra nều phải phân biệt một cách rõ ràng triệt để  để đặt tên cho người viết  thì cái ranh giới trong văn chương chữ nghĩa cũng khó được  chính xác.Có nhiều tác giả vừa viết văn vừa làm báo(và ngược lại) ,đa số thi sĩ cũng viết truyện tiểu thuyết và nhà văn cũng có xuất bản thơ , sau  này còn có thêm‘’cuộc hôn phối ‘’ rất thành công gắn bó giữa thi sĩ và nhạc sĩ , nhà văn và nhà làm phim (đạo diển ) .Ngoại ra cũng có một số người chỉ chuyên viết lý luận ,phê bình, khảo cứu, biên soạn từ điển, không sáng tác văn chương (nhưng ít được gọi là tác giả mà là học giả như Hoàng Xuân Hãn, Thanh Nghị ,Đao Duy Anh ,Dương Quảng Hàm,Nguyễn Hiến Lê… hay Trần Trọng Kim viết VN sử lược chẳng han).Tác giả cũng không hẳn là những người chỉ sống bằng nghề viết văn ,làm thơ mà có khi nghề nghiệp và ngành học của họ lại hoàn toàn không dính dấp gì tới văn chương như bác sĩ,kỷ sư, luật sư ,phi công (Toàn Phong,  Saint Exupery) mà các sáng tác của họ lại rất hay được truyền tụng.Cũng có trường hợp các’’ tác giả giả’’ là những người nổi tiếng trong giới nào đó và có tiền  họ chỉ đưa ra các sự kiện có liên quan tới họ và mướn người khác viết lại thành hồi ký,tự truyện và đề tên cuả họ (còn người viết thật thì gọi là ‘’cây bút ma’’)Và còn những tác giả vô danh (không biết rõ tên họ ,do ai làm ra) ở trong kho tàng văn chương bình dân truyền khẩu ca dao ,tục ngữ  rất hay và vô cùng phong phú nữa…Như vậy từ ‘’tác giả’’ xem ra khá rộng bởi vì người viết thì quá nhiều.

 Tác phẩm (văn chương hay văn học ) nói chung là những sáng tác (công trình suy nghĩ ,tim óc)  của người viết  và trong sự hạn hẹp là đã được (xuất bản) in ra thành sách(có tác giả giữ bản quyền đàng hoàng) Xét về các thể loại  đề tài thì tác phẩm cũng vô cùng phong phú như thơ ,tiểu thuyết(tâm lý xã hội ) truyện giả tưởng ,kịch nói, kịch thơ,truyện trinh thám ,phiêu lưu,kiếm hiệp,truyện ngắn, ngụ ngôn,tiếu lâm ,nhi đồng… đương nhiên là phải kể thêm những công trình biên khảo đồ sộ ,giá trị nữa. Người ta thường nói  tác phẩm là ‘’đứa con tinh thần’’ của tác giả, nó cũng đã được hoài thai,cưu mang, và sinh ra như một đứa con thật  và là’’ đứa con bất tử’’ để đời chứ không già chết đi như con thật bằng xương bằng thịt .Nó cũng không cần thiết phải  ‘’mang nặng đẻ đau” chin tháng mười ngày  vì có khi ra đời sớm(trong trường hợp được viết vội ) cũng có khi phải chờ tới mấy năm hay lâu hơn thì tác phẩm mới hoàn tất (trường hợp những tác phẩm lớn ,công trình biên soạn công phu) Tác phẩm cũng có đủ hạng ,đủ hình thức giống như những đứa con khác nhau (mập ,gầy,trắng ,đen,xấu ,đẹp ,đài các ,lam lũ…) nói chung đã tạo thành một thế giới văn chương với đủ sắc màu kỳ bí ,rực rỡ và hấp dẫn.Là ‘’con ‘’ nên cũng có người …đẻ sai, cũng có người …hiếm muộn ,có nhiều tác giả viết và in rất nhiều tác phẩm cũng có người chỉ xuất bản một hai cuốn sách.Lại còn có những’’ quái thai’’ hay đứa con bị dị tật nữa!Lại có chuyện “bắt cóc” con của người khác về khai sanh làm con của mình, có nhiều tác giả khai sanh cho con bởi những người cha (me)có nhiều tên khác nhau (trường hợp người viết dùng nhiều bút hiệu ) cũng có khi một  đứa con có cùng nhiều người đứng tên khai sanh (trường hợp các công trình nghiên cứu ,biên soạn chung của nhiều tác giả)Cũng có khi nhiều người cùng viết về một đề tài (như phê bình một tác giả ,một tác phẩm văn học , triết học, các bình luận về kinh tế,chính trị,tôn giáo,xã hội …)Đương nhiên trong trường hợp này mỗi người viết một cách khác nhau nhưng cũng có khi ý kiến cũng ‘’dẫm chân ‘’ lên nhau mà nói theo …ngôn ngữ đời thường là đạo văn ,đạo ý tưởng hay nói theo …ngôn ngữ văn hoa là  những tư tưởng lớn gặp nhau! Cũng có những tác phẩm không do người viết ‘’mang nặng đẻ đau’’ đó là truyện phóng tác, dịch thuật .Cũng có nhiều khi ‘’đứa con’’  vì xuất hiện quá lâu ,quá xưa cũ mà nổi tiếng nên bị khai sanh nhầm tên tác giả (trường hợp bản dịch tác phẩm Chinh phụ ngâm khúc có thời được tranh cải là của Đoàn thị Điểm hay Phan huy Ích)…Cũng có trường hợp  nhiều tác phẩm quá hay ,đã được truyền tụng qua nhiều thế hệ độc giả mà (vô tình) tác giả …bị quên tên,người đọc thường nhớ tên sách (tác phẩm ) hơn là nhớ tên tác giả !

 Nhân loại xuất hiện lâu đời,văn chương nghệ thuật cũng tồn tại lâu đời ,tác giả và tác phẩm cũng hằng hà sa số như muôn vàn tinh tú trên bầu trời.Phải nói là không có ai dám chắc là cả đời mình đọc hết sách vở ,hiểu hết mọi lý lẽ  ở trên đời .

                            TÔI MÊ ĐỌC KÝ SỰ DU LỊCH

                  Trước hết xin nói là đây chỉ là cái mê của riêng tôi mà cái tôi thì lúc nào cũng chủ quan và có nhiều tật xấu.Đã bảo khu rừng văn chương vô cùng phong phú,đầy đủ sắc màu quyến rũ,mọi người ai cũng có thể tự do ra vào,tự do lựa chọn và tự do thưởng thức.Đọc và thích tác giả tác phẩm thì ai cũng có,nhưng thích một loại hình văn chương đặc biệt nào đó thì cũng hơi hạn hẹp và có khi cũng bị cho là …không giống ai! Tôi sẽ giải thích với các bạn là vì sao tôi lại thích loại hình văn chương này.
Đương nhiên là tôi cũng thích thơ (có làm thơ nữa mà!) tiểu thuyết ,ca nhạc, phim ảnh,đọc những bài nghị luận phê bình ,sách lịch sử …Có thể bạn cho là tôi ''khoe ''(đã bảo cái tôi thì nhiều chuyện  mà!) nhưng không đâu với tuổi đời khá nhiều và nhứt là với những phương tiện truyền thông dồi dào như bây giờ không những tôi mà tất cả ai cũng được đọc nhiều cơ mà!
Chỉ khổ một nổi là tôi mê du lịch ,mê quá mà không đi được nhiều thì làm sao.Đương nhiên đi chơi mà ai không thích nhưng đi chơi thí phải có tiền, có thời giờ và sức khỏe,làm sao “đi giáp vòng các xứ” cho được.Đành phải ở nhà mà đọc sách vậy .
Ngày nay không hẳn chỉ ở những nước giàu có ,tân tiến,người dân lắm bạc nhiều tiền mới có người đi du lịch và viết ký sự du lịch mà ở trong nước phong trào du lịch cũng phát triển rầm rộ ,nhiều người đi chơi ,khách ngoại quốc vào du lịch ,đi chơi có người hướng dẫn giải thích thật …sướng vô cùng.Và cùng với phong trào du lịch phát triển ,các tác giả viết về du lịch cũng viết nhiều loạt bài về đề tài này.Ký sự du lịch có lẽ không phải mới xuất hiện gần đây,nhưng phải nói là so với các loại hình văn chương khác thì không nhiều bằng.Có một số tác giả qua vài bài viết nhỏ vừa tả cảnh tả tình vừa góp một số hình ảnh ,cũng có khi chỉ đưa ra hình ảnh đẹp và vài câu chú thích .Tác giả chuyên nghiệp thì dường như cũng không nhiều lắm.,vì đây là loại hình văn chương tương đối kén (người viết và người đọc).Đã biết viết ký sự ,phóng sự thì phải theo sự thật ,nhưng ký sự du lịch thì bắt buộc phải thật chính xác .Một kỳ giả viết phóng sự nhân văn có thể thêm thắt vài vấn đề ,sửa đổi vài câu chuyện hay “bi thảm hóa’’ vài tình tiết (chỉ là cho thêm hấp dẫn ,cảm động hơn, hay hơn)cũng không sao.Nhưng khi viết sách du khảo thì bắt buộc là phải đúng.Không thể nói vịnh Hạ Long là ở …Tây Ban Nha,sông Dương Tử ở…bên Mỹ hay hải cảng Hamburg ở… Việt Nam chẳng hạn  Ta có thể '' nói chơi chơi '' khi …làm thơ hay tha hồ mà “chế’’ ra nhân vật cốt truyện khi viết tiểu thuyết hư cấu, nhưng không ..tưởng tượng tả ra được  thành phố Bắc Kinh ra sao nếu chưa tới đó ,chưa coi phim hoặc đọc những sách viết về thành phố đó .Nghĩa là khi viết ký sự du lịch phải thật, nói có sách ,mách có chứng hẳn hòi.Do đó người viết bắt buộc phải đi nhiều ,mắt thấy tai nghe,ngoài ra còn phải nghiên cứu lịch sử văn hóa,phong tục tập quán ở nhiều nơi ,nhiều vùng khác nhau ,chứ không phải cứ ở một chỗ viết theo nghe người ta nói (người ta nói có chắc gì đúng?).Du lịch cũng không phải là đề tài được bàn thảo nhiều những lúc rổi rảnh'' tám '' tào lao ,bởi vì nói chuyện không biết thì chắc chắn trật lất.Người ta có thể tán dóc những tin tức giựt gân kiểu xe cán chó chó cán xe,chuyện tin đồn vợ ông nọ lấy chồng bà kia, hay chuyện cô người mẫu này (gì gì đó),anh kép hát nọ(sao sao đó)… vv nhưng không dám  ''tám '' chuyện du lịch ở chỗ này chổ nọ nếu chưa that sự tới đó (trừ khi người đó là Ba Phi).Tôi có thể nói về đảo khỉ chẳng hạn nhưng đảo khỉ ở Cần Giờ khác đảo khỉ ở Nha Trang (mặc dù ở hai nơi đều có …khỉ!) ,thành phố Đà Lạt đương nhiên là có nhiều danh lam thắng tích nhưng lại khác với thành phố Thượng Hải chảng hạn …
Đó là lý do thứ nhứt tại sao tôi mê đọc sách du lịch vì nó thật .Thứ hai là khi đọc sách du lịch là do lựa chọn chứ không phải vì tò mò .Ta có thể đọc tùy bút ,hồi ký của ai đó vì tò mò hay đọc… lén nhật ký của người khác chẳng hạn cũng  vì tò mò .Nhưng khi cầm trên tay một quyển sách du ký hay đọc ở trên net một bài ký sự du lịch thì hoàn toàn do muốn được mở mang kiến thức ,được …tác giả dẫn đi xa tới một vùng trời xa xôi nào đó ,muốn tìm hiểu thêm về những điều mình chưa biết ,về nhửng con người mình chưa quen…Và tôi đã …theo ngòi bút của nhiều tác giả để đi khắp nước VN và còn xa hơn nữa khắp thế giới .Đã …đi hành hương Ấn Độ …viếng các thánh đường ở  Do Thái,qua Tàu ,Đại Hàn ,Nhựt,Anh ,Pháp,Đông Âu,Trung Đông, Trung Mỹ,Úc Châu,Phi Châu…Đã thấy hình ảnh cây phượng đỏ nở hoa ở một hòn đảo Trung Mỹ(ơi thật là thích thú cảm đông) đã được nhìn hình nhà hàng nơi người nghệ sĩ tài hoa Rezso Seress ,tác giả bản nhạc chết người  ''Groomy Sunday''(Chủ nhật buồn) từng ở đó đánh đàn, đã cùng chia xẻ cái cảm xúc tuyệt diệu đón mặt trời mọc trên đỉnh Hoàng Sơn và… nhiều nhiều nữa.
                  Xin cảm ơn tất cả những tác giả đã viết những bài du ký thật hay mà tôi (có quen hay không quen) đã đọc ,để cho tôi thật sự được hiểu thêm nhiều thứ ,để tôi có được  suy nghĩ về sự nhỏ bé mong manh của một kiếp người ,về sự tồn tại của thiên nhiên xinh đẹp bao la, và những bậc nhân tài với những công trình kiến trúc vĩ đại...Và điều quan trọng là đã có những  phút giây vô cùng thú vị ,vui vẻ ,ngọt ngào.
NM

TẢN MẠN VỀ ĐÔI MẮT

Đôi mắt là bộ phận quan trọng của con người . Nhờ có mắt chúng ta mới có được cuộc sống hoàn mỹ . Đã từ lâu trong văn chương sách vở đôi mắt được ví như cửa sổ tâm hồn. Tả đôi mắt của người đẹp thì "làn thu thủy , nét xuân sơn", "mắt em là cả dòng sông".  Nào là mắt nai , mắt ngọc,  mắt ướt , mắt biếc , mắt mơ màng , mắt đen lánh ( nhánh ) hạt huyền , mắt …mơ huyền (vừa đen vừa mơ mộng chứ không phải …huyền …mờ!)

Tác giả của bài này hôm nay không miêu tả về con mắt mà chủ ý nói về những hoạt động của đôi mắt (đương nhiên không phải là khép và mở mắt tức ngủ và thức ) đúng hơn là … kết quả có được do mắt làm việc .

                  "Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy ."
                  "Những điều trông thấy mà đau đớn lòng ."

Vâng! Nguyễn Du và Đoàn thị Điểm qua thơ văn đã cho chúng ta biết hai động từ trông và thấy. Trông tức là nhận xét bằng mắt, trông qua cửa (sổ) , trông về quê mẹ  (quê cũ ) ... Người con gái đêm khuya ra đứng bờ ao : 

                  Trông cá cá lặn trông sao sao mờ .
                  Buồn trông con nhện giăng tơ .
                  Nhện ơi nhện hỡi nhện chờ mối ai .
                  Buồn trông chênh chếch sao mai .
                  Sao ơi sao hởi nhớ ai sao mờ .
                                                   ( Ca dao )

Trông cũng có nghĩa là chăm sóc , giữ gìn : trông nhà , trông cửa trông em bé  (trông trẻ ), trông quán , trông (cửa )hàng . Trông cũng có nghĩa là mong chờ trông ngóng .Thiếu phụ trông chồng , mẹ trông (tin )con , trông tin người yêu , bạn (cũ,mới)...
Thấy cũng là nhận xét được bằng mắt như thấy mờ mờ , thấy rõ ràng , mắt thấy tai nghe . Nhận biết được bằng giác quan nói chung như sờ thấy  , ngửi thấy , nếm thấy ... Nhận biết bằng nhận thức cảm thấy, thấy vui  , thấy buồn, thấy chán nản , thấy tức ... Thấy không chỉ khi mở mắt mà nhận thức bằng tâm cảm  ''nhắm mắt cũng thấy một chân trời tím ngắt (? )'' Thấy ngay cả trong lúc ngủ như mơ thấy ,mộng thấy : 

                     Lạy trời đêm nay mằm mộng thấy . 
                     Mộng thấy người cho đỡ nhớ thương
                                             (Thơ của bạn LCV ) 

Thấy còn để diễn tả một cảm xúc như thấy thương, thấy ghét.Hay để diển tả một sự quá độ ( mệt , buồn , nhớ ...) thấy bà , thấy trời, thấy mồ tổ. Thấy được ghép với động từ cũng chỉ sự nhìn như trông thấy , nhìn thấy , dòm thấy, ngó thấy , xem thấy . Thấy là kết quả hiển nhiên của sự nhìn . 

                    "Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy .
                     Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu .
                     Ngàn dâu xanh ngắt một màu. 
                     Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai ."

Đoàn thị Điểm đã khéo léo dùng hai từ trông và thấy để diễn tả liên hoàn một tâm trạng (bi ai ) của chinh phu và chinh phụ lúc biệt ly.
 Vương Xương Linh, một tác giả Trung Quốc viết bài Khuê Oán :

                    Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu .
                    Xuân nhựt hương trang thượng thúy lâu. 
                    Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc.
                    Hối giao phu tế mịch phong hầu.

Và kẻ hậu sinh này cũng bắt chước dịch như sau :

                   Trong cung thiếu phụ không sầu. 
                   Ngày xuân trang điểm lên lầu nhìn quanh .
                   Giật mình thấy sắc liễu xanh. 
                   Tiếc chồng vạn dặm công danh chưa về.
                                                       (  Lời than khuê phụ  NhaMy dịch, ''hốt kiến ''có nghĩa là giật mình trông thấy.)

Thấy còn được "phóng tầm" ra không gian xa như nhà thơ Nguyễn Tôn Nhan đã viết :

                   Xế thu người thấy xế thu chưa.
                   Sương trắng dồn lên khắp lối về.

Bây giờ xin mạn bàn tới chữ ngó và coi .

 Ngó là động từ cũng chỉ sự nhìn , để ý tới như ngó chừng , ngó xem , ngó thấy . Bà con với ngó là ngắm như ngắm cảnh (kiểng ) , ngắm hoa, ngắm núi , ngắm biển . Còn có nghía như ngắm nghía (từ đôi), nghía hàng (tiếng lóng) . Ngắm nghía được ghép chung thành động từ kép chỉ sự chăm chú kỹ lưỡng khi nhìn hay lựa chọn . Ngó cũng dùng như từ trên cao nhìn xuống . Người đàn bà vô phước bất lực trước cảnh chồng đi nhậu nhẹt say sưa hay đánh bài phá của , mèo chuột nhăng nhít đã phải kêu lên ''Trời ơi ngó xuống mà coi ''. Nguyễn Du (Cầm Diễn Giả ) đã thốt lên khi gặp lại người xưa mà nhan sắc bây giờ đã tàn phai theo thời gian năm tháng.'' Đưa con mắt ngó mà mơ . Người xưa thế ấy ai ngờ đổi thay ''(NM dịch).Và đây là một chàng trai nhớ người yêu nhưng chỉ dám'' ngó em chẳng dám ngó lâu. Ngó qua một cái đỡ sầu mà thôi'' (vì quá bận hay vì sợ người khác ... ngó thấy ? )
Coi là xem đi coi hát , coi bói, coi tướng , coi tay ,coi trời, coi ngày, coi bộ, coi kìa, coi chừng ,coi nhà, coi cửa, coi mạch , coi quẻ, coi sóc , coi thường,coi như là, coi mặt đặt tên , coi kiếng (soi gương )và … coi mắt (coi vợ , coi dâu ), coi cọp (cọp dê tức copier ngày trước khi gánh hát về làng thường hát ở sân chợ , sân banh sân khấu lộ thiên khán giả ngồi trong sân chỉ được che chắn sơ sài những ai không có tiền mua vé thì thường leo lên cây hoặc mái nhà gần sân khấu để coi hát cọp )

Dòm tự điển tiếng Việt giải nghĩa là nhìn qua khe hở, hé cửa dòm vào . Dòm là … dò xét , tìm kiếm, dòm trước ngó sau , trông một cách chú ý , để tâm theo dỏi . Dòm ngó là tò mò chuyện riêng tư của thiên hạ (ý không được tốt ). Mới đây ở trong nước có scandal ''người đẹp dòm ngực'' khi một cô người mẫu tuyên bố là ngực của cô người mẫu khác là ngực thiệt sau khi cô này đã dòm được lúc bạn đang tắm !

Liếc giải thích theo từ điển là đưa mắt nhìn chếch sang một bên, rảo tròng mắt qua một bên để trông xéo mặt vẩn ngó ngay phía trước liếc trộm , liếc xéo , liếc liếc . Cử chỉ đưa mắt liếc ngay mặt người nào đó rồi liếc trở lai liền được coi như ghét bỏ người đó hoặc tỏ ý hằn học không thân thiện . Liếc cũng là nhìn sơ qua như liếc qua trang sách , liếc mắt nhìn trộm , liếc mắt đưa tình (đá lông nheo ) .Phan Khôi trong" Tình già" tả cảnh:

                         Hai mươi bốn năm sau .
                         Tình cờ đất khách gặp nhau .
                         Cả hai mái đầu đều bạc .
                         Liếc mắt đưa nhau rồi .
                         Con mắt còn có đuôi
              ( đừng nhìn nhau nữa ai ơi .Tuyệt !) 

Còn Nguyễn công Trứ thì cứ … ung dung

                       Liếc mắt xem chơi người lớn bé . 
                       Ngoảnh lưng bàn phiếm chuyện xưa nay .

Nhìn là động từ có nghĩa là chú ý trông như nhìn sửng , nhìn chòng chọc , nhìn trố mắt (giương mắt ra để nhìn cho rõ ), nhìn trân trân, nhìn trừng trừng , nhìn trối chết.'' Mẹ già trông con nhìn lá thu rơi.'' ''Nhìn nhau mà lệ ứa .'' Nhìn cũng có nghĩa là thừa nhận nhìn bà con , bạn bè , nhìn … con rơi. 

                      Gặp nhau cũng chẳng dám nhìn.
                      Cứ xem như thể là mình chưa quen.
                                                       (Thơ Nhã My )
Xem : nhìn để biết. Xem cảnh , xem sách, xem hát , xem hội , xem đời, xem truyện.
Xem là xét lại , xét kỹ như xem sổ sách , xem thiên văn, xem tử vi , xem lại.
Xem như là so sánh xem như , xem tợ , xem xem , xem ra

Trên đây chúng ta đã đảo qua một số động từ có dính líu tới đôi mắt . Phải nói là từ ngữ tiếng Việt vô cùng phong phú và sâu sắc. Đó là những từ thuần Việt . Để diễn tả tới những … hệ lụy có liên quan đến đôi mắt người Tàu dùng từ khán , kiến . Ta không dùng những từ này như động từ mà ghép với một danh từ Hán Việt khác thành danh từ kép để diễn tả sự việc có liên quan tới sự nhìn như là khán giả , khán đài , khán phòng , khán thính giả ...  Tuy là những từ được ghép bằng chữ Hán Việt nhưng cũng là từ thuần Việt (nếu tìm trong từ điển tiếng Hoa sẽ được trả lời không thấy vì người họ không xài những từ này )
Ông cha chúng ta đã dày công vun đắp nên một nền văn hóa VN tuyệt vời đầy màu sắc mà mỗi con cháu chúng ta có bổn phận phải trân trong , giữ gìn .

Tiếng Việt còn người Việt còn . Mong lắm thay.(Phạm Quỳnh)
                                      SƯƠNG LAM

                    ( trích Tôi yêu tiếng nước tôi )

******************************************************

                        TẢN MẠN VỀ ĐÔI MẮT
                                                 (Bài 2)

                Bất tri tam bách dư niên hậu
                Thiên hạ thùy nhân khấp Tố Như

               (Nguyễn Du –Độc Tiểu Thanh ký )

     NM tạm dịch:

                Ba trăm năm nữa về sau
                Biết ai là kẻ khóc sầu Tố Như
Đôi mắt ngoài nhiệm vụ để xem và thấy thì còn có một nhiệm vụ khác cũng không kém phần quan trọng là dùng để... khóc.Nếu con người không ai ...biết khóc thì thế gian này chắc sẽ là chốn thiên đường còn cặp mắt và tuyến lệ kia sẽ bị ...thất nghiệp .

Đứa bé lần đầu tiên đến trình diện cuộc đời bằng ...tiếng khóc(và nếu nó không khóc được thì nguy to vì có thể là nó không muốn ... gia nhập vào cộng đồng nhân thế nhiều phiền lụy này ). Ai mà dám chắc rằng trong suốt cuộc đời mình chưa một lần đã khóc.
Vui khóc, buồn khóc, tức khóc, giận khóc, sướng khóc , khổ khóc...

Khóc từ Hán Việt là khốc (có dấu ô ) có nghĩa là khóc thành tiếng và khấp (chữ â ) là khóc không ( ra ) nước mắt , không thành tiếng , khóc ở trong lòng.
Để diễn tả cách khóc từ ngữ VN ta cũng có rất nhiều . Khóc sướt mướt, khóc nức nở, khóc thảm thương, khóc thê thảm ,khóc thảm thiết , khóc thê lương, la khóc, gào khóc, kêu khóc, khóc hu hu.

Ở cấp độ nhẹ hơn thì khóc rưng rức , khóc rưng rưng, khóc...sơ sơ. Và còn có khóc thầm, khóc dối, khóc …giả đò.
Khóc là phản ứng của con người khi tình cảm xáo trộn thất thường mà chưa có sự can thiệp kịp thời của lý trí . Khóc cũng có khi vô duyên vô cớ “ bỗng dưng muốn khóc’’. Khóc vì vòi vĩnh vì không được thỏa mãn đòi hỏi như trường hợp của trẻ con.

Khóc không chỉ cho riêng mình mà còn khóc ... cho thiên hạ . 

                   Khóc than chi xiết sự tình. 
                   Khéo vô duyên bấy là mình với ta
                                                            (Kiều )
Thông thường thì khi khóc phải chảy (ra) nước mắt. Từ lệ trong tiếng Tàu là chữ mục (có nghĩa là con mắt ) có bộ thủy (là nước ). Không nói thẳng từ khóc mà chỉ nói lệ rơi (hay rơi lệ ) lệ ứa (ứa lệ ) nước mắt tuôn rơi , nước mắt rơi sợi vắn sợi dài hoặc đơn giản bình dân hơn chảy nước mắt là ta sẽ hiểu. 

      " Lau mắt đi em lệ ướt vai rồi ..." (Sang ngang - Đỗ Lễ)
Chữ lệ còn có thêm nghĩa khác (viết khác ) là xinh đẹp mỹ miều . Do đó Lệ tên lót của những người con gái cũng thường có hai nghĩa . Thường thì ta dùng chữ lệ là đẹp, tránh chữ lệ là nước mắt vì sợ cuộc đời của những người mang tên này sẽ không được vui vẻ.
Tôi có một người bạn có cái tên đẹp mà cũng buồn Đỗ Lệ Hoài Thu . Họ Đỗ đi với Lệ đọc ra âm Việt thì cũng giống như là đổ lệ (khóc). Những ngày còn nhỏ tôi cũng thường hay thắc mắc về cái tên của bạn . Tôi nghĩ là hẳn bố mẹ của cô ấy chắc cũng có ... máu nghệ sĩ nên đặt tên con ... sướt mướt như vậy . Rồi một hôm hỏi bạn thì được biết ... y chang như vậy . Cô ấy sinh ra vào mùa thu khi người cha “theo tiếng gọi của núi sông” đi mất và người mẹ nhớ hoài mùa thu chia ly mà khóc ! Về sau không biết có phải vì cuộc đời của cô ấy có thật sự không vui hay không mà khi làm lại giấy tờ bạn tôi bỏ đi chữ Lệ.

                                                                          (Nói chuyện bên lề )

Nói về khóc thì có lẽ người Tàu ...ham (mê) khóc nhứt. Trong phim ảnh của Tàu chắc chắn là sẽ có vài cảnh khóc. Diễn viên khóc chưa đủ (đã) họ còn viết thêm tiểu thuyết tình cảm lâm ly bi đát để lấy thêm nước mắt của người đời. Trong đám tang ngoài thân nhân khóc lại còn thuê mướn thêm người ngoài vô khóc  (khóc để diễn tả nỗi buồn hay khóc cho người chết được ...vui vì thấy con hiếu thảo ,''bàn dân thiên hạ '' tiếc thương!?)

Chiến tranh loạn lạc , chết chóc tang thương đã xô dân tộc VN xa dần với những nụ cười.
Những giọt nước mắt đắng cay khóc cho số phận , khóc cảnh chia ly , khóc vì mất mát tủi nhục cay đắng khổ đau.
Và đêm nay ở nơi cái xứ sở tuyết phủ sương giăng này cũng có một người xa xứ cũng đang ... đổ lệ hoài hương
              
SL